444 و نغمه‌اى از آن برخيزد. به اين بينديشيم كه مشعرالحرام تاريك است و چيزى جز خدا در آن فضا حكومت ندارد و صدايى جز صداى خداجويى از اطراف و جوانب آن وادى به گوش نمى‌رسد. موضوع ديگرى نيز كه شايسته است در شب مشعر به آن فكر كنيم اين است كه از جمله وظايف مستحب حجاج در مشعرالحرام جمع كردن تعداد معينى سنگ از لابه‌لاى خاك‌ها و زير ماسه‌هاى آن بيابان است (70 عدد، اگر بيشتر باشد، بهتر است)، سنگريزه‌هايى كه تقريباً به اندازه يك بند انگشت است. اين سنگ‌ها را بايد همراه خود به منى ببرند و براى رمى جمرات، آماده شوند. مى‌دانيم كه انسان در آن ساعت شب و آن بيابان تاريك به‌طور طبيعى به اين كار تمايل ندارد. با وجود اينكه احتمال آلودگى به كثافات، هنگام جمع‌آورى سنگريزه وجود دارد. همين احتمال بر تنفّر طبع انسان مى‌افزايد، كه اگر امر خدا نبود هرگز آن موقع شب به اين كار اقدام نمى‌كرد. ازاين‌رو فقط براى امتثال فرمان خدا و رسول مكرّمش دنبال سنگريزه مى‌گردد و سنگريزه‌ها را در ميان كيسه‌اى مى‌ريزد و با خود همراه مى‌كند. اين برنامه، روشنگر اين حقيقت است كه انسان خداشناس، بعد از وقوف در موقف عرفات به درجه‌اى از درك و شعور مى‌رسد كه تمام دنيا در نظرش مانند خاك و سنگريزه، بى‌ارزش مى‌شود و هيچ تمايلى به جمع‌آورى آن ندارد، مگر به انگيزه امتثال فرمان خدا، آن هم به مقدار معينى كه رضايت داده و دستور فرموده است. اينها امورى است كه انديشه در آنها انسان را به درك و شعورى والا مى‌رساند و زمينه تعالى روحى را براى او فراهم مى‌آورد». 1
حضرت رسول(ص) مى‌فرمايند: «
فِكرَةُ ساعَةٍ خَيرٌ مِن عِبادَةِ سَنَةٍ » 2؛ «يك ساعت انديشه، از يك سال عبادت بهتر است».