338 كلى برطرف سازند؟! اين حقيقت را كسى جز مردم جاهل و محجوب از نور حقيقت و تيره‌دل و دورافتاده از خداوند و حقيقت انسانيت، منكر نمى‌شوند...

اما درباره آب زمزم بايد گفت: موارد بسيارى است كه دانش پزشكى حيرت‌زده و درمانده است و گاه نااميد از درك رمز و راز آن؛ مواردى كه شفاى بيمار جز با آب زمزم نبوده است. ¹

آيت الله جوادى آملى درباره زمزم مى‌نويسد:

درباره زمزم، نكات زير گفتنى است:

الف) كلمه زمزم در ادبيات پارسى، چون تازى، در قداست شهرتى بسزا دارد. نمونه‌هايى از سروده‌هاى شاعران پارسى‌گو درباره زمزم چنين است:

از بركت تو دولت تو گشت پديدار

از پاى سماعيل پديد آمده زمزم ²كعبۀ ما طرف خم، زمزم ما دُرد خام مُصحف ما خط جام، سُبحۀ ما نام صبح ³ب) شاه سليمان عثمانى اطراف چاه زمزم، ديوارى به ارتفاع يك متر و نيم از سنگ معروف رُخام بنا كرد و در كنار آن حوضى قرار داد كه خادمان حرم، آن حوض را از آب زمزم براى زائران پر مى‌كردند و اگر يكى از خواص آب مى‌خواست، از خود چاه استفاده مى‌شد. ج) استبعاد برخى از ناباوران و حُسن ظن برخى از علاقه‌مندان باعث شد تا درباره آب زمزم، نقاط منفى و نكات مثبت رايج شود، ولى نه در امكان عقلى آن ترديد است و نه در قداست اجمالى آن.

د) فضيلت آب زمزم از يك سو و اعتقاد ويژه مردم در بركت آن از سوى ديگر، زمينه جرأت برخى از خادمان مساجد مصر را فراهم كرد تا چنين ادعا كنند كه