249آسان است، اما حج حرم جليل، كار شير مردان است. اى عزيز! هركس را قبلهاى است كه آن، كعبه اوست، و توجهِ دل بدان دارد: ( وَ لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهٰا )؛ [«هر امتى قبلهاى دارد كه خداوند آن را تعيين كرده است». (بقره: 148)] 1
هجويرى مىنويسد:
محمد بن فضيل گويد: عجب از آن دارم كه اندر دنيا خانۀ وى طلبد، چرا اندر دل، مشاهدت وى نطلبد؟ خانه را باشد كه يابد و باشد كه نيابد، اما مشاهده او، همواره ممكن است. اگر زيارت سنگى كه اندر سالى بدو نظر مىباشد، فريضه است، دلى كه بدو روزى سيصد و شصت نظر باشد، به زيارت او اولىتر است. 2
جلوه بر من مفروش اى ملكالحاج كه تو
خانه مىبينى و من خانهخدا مىبينم
«بارى بايد دانست كه طواف، دو گونه است: طواف صورى و طواف معنوى.
در طواف صورى، زائر با ظاهرش به مطاف مىرود و كعبۀ صورى را طواف مىكند.
اما طواف حقيقى، طواف معنوى است. در اين طواف، ضمير عارف به حركت درمىآيد و زائر، كعبه حقيقى را در ملكوت ملاقات مىكند. اين طواف، نيازمند شوق، اراده، طلب و صفاى باطن است. چنين زائرى در مطاف به رؤيت مىرسد؛ به مقام شهود بار مىيابد و با چشم دل انوار الهى را ديده، با گوش، نغمههاى آسمانى را مىشنود؛ از طريق استنشاق و ذائقه، بوها و مزههاى جبروتى دريافت مىكند و با لامسه خويش، دست غيبى خدا را بر شانه خود احساس مىكند و اگر عروجش ارتقا يابد، مظهر اسم «عليم» مىشود و معانى غيبيه را شهود مىكند». 3