141
3. كعبه، نخستين پرستشگاه
«كعبه، نخستين عبادتگاه توده انسانهاى روى زمين است:
(إِنَّ أَوَّلَ بَيتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ) (آل عمران: 96)
نخستين خانهاى كه براى مردم [و نيايش خداوند] قرار داده شد، همان است كه در سرزمين مكه است.
تعيين محل و نقشه ساختن اين خانه، به رهنمود و فرمان خداى سبحان بود:
( وَ إِذْ بَوَّأْنٰا لِإِبْرٰاهِيمَ مَكٰانَ الْبَيْتِ ...) (حج: 26)
[و به خاطر بياور] زمانى را كه جاى خانه [كعبه] را براى ابراهيم آماده ساختيم [تا خانه را بنا كند].
حضرت ابراهيم(ع) آنگاه كه همسرش هاجر و فرزندش اسماعيل(ع) را به سرزمين مكه آورد و در آن ساكن كرد، به خدا عرض كرد:
(رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيتِكَ الْمُحَرَّمِ) (ابراهيم:37)
پروردگارا! من بعضى از فرزندانم را در سرزمين بىآب و علفى، در كنار خانهاى كه حرم توست، ساكن ساختم.
هاجر، هنگام توديع، به حضرت ابراهيم(ع) عرض كرد: ما را به كه مىسپارى؟ فرمود: به پروردگار اين بنا». از عبارت عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ) برمىآيد كه قبل از ابراهيم(ع) نيز كعبه به عنوان بيت حرام شهرت داشته و جايگاه آن مشخص بوده است، گرچه بر اثر حوادث گوناگون، ساختمان آن بارها تخريب و آنگاه تجديد بنا شده است». 1
شيخ طبرسى در تفسير «مجمعالبيان» دراينباره مىنويسد: