219
نكاتى دربارۀ آيۀ رضوان
اهلسنت در تقديس جايگاه صحابه و عدالت آنان و اعتقاد به عصمت جمعى ايشان، به آيۀ رضوان: اَلسّٰابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهٰاجِرِينَ وَ الْأَنْصٰارِ وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسٰانٍ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ (توبه:100) تمسك جستهاند. در اين خصوص، مىتوان به نكات زير اشاره كرد:
- مفاد آيه كه مىگويد: رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ خرسندى خدا را از آنان بيان مىكند. رضا و خشنودى، غير از تطهير و پاكيزگى است؛ يعنى قوّت مفاد آيه تطهير يا آيه ابتلا به مراتب بيشتر از چيزى است كه بر فرض اثبات آن براى صحابه، در اين آيه اشاره شده است.
- بعضى از كسانى كه در شمول آيه قرار مىگرفتند و در زمان نزول آن، جزء صحابه بودهاند (به نقل اهل سنت)، بعدها از سنّت پيامبر (ص) روىگرداندند. حديث قهقراء كه در صحاح نقل شده و پيش از اين مرور شد، ناظر بر اين بازگشت است. مطابق آن حديث، پيامبر (ص) مىفرمايد:
«اصحابي، اصحابي»؛ «يارانم، يارانم». خداوند مىفرمايد:
«أنْتَ لاتَدري ماذا احْدَثُوا بَعْدَك»؛ «تو نمىدانى كه پس از تو چه كردند». بنابراين، عموم مدح مذكور در آيه، نسبت به مهاجر و انصار نقض شده است و نمىتوان براى آنان مدح الهى را در همه زمانها اثبات كرد.
- چنانچه بنابر رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ همه صحابه داراى عصمت باشند، تعارضهاى ميان اجتهادات آنها را چگونه حل كنيم؟ زيرا مىدانيم كه صحابه در مواردى عملى انجام مىدادهاند كه عمل ديگرى را نقض مىكرده است. اگر همه معصوم باشند، نبايد چنين اتفاقى بيفتد.