215مجموعه اين آيات درخصوص پيامبر (ص) است. البته آيات ديگرى هم هست كه دربارۀ ديگر انبياست؛ مانند: وَ عَصىٰ آدَمُ رَبَّهُ فَغَوىٰ ؛ «آدم خداى خود را نافرمانى كرد و گمراه شد». (طه: 121)
اما اكنون مجال ورود به بحث عصمت ديگر انبيا نيست. در مورد اين سه رشته آيه در خصوص پيامبر (ص) ، چند نكته لازم به يادآورى است:
- گناه در مرتبه انسان كامل، با گناه در مرتبه انسانهاى ديگر متفاوت است. گناهى كه با عصمت منافات دارد، گناه متعارف است. امّا در مقام انسان كامل، شايد لحظهاى بىتوجهى به مقام پروردگار، هرچند منجر به فعلى نشود، گناه به حساب آيد. بر اين اساس، با توجه به مضمون دعاها و مناجاتهايى كه از پيامبر و ائمه نقل شده است، درمىيابيم كه آنها دائم به پيشگاه خداوند طلب عذرخواهى مىكنند. يكى از اشكالات اهلسنت بر عصمت امامان نيز همين است كه اگر شما امامان خود را معصوم مىدانيد، چگونه است كه اين همه از خداوند عذر مىخواهند؟ پاسخ آن است كه آنچه ائمه در محضر پروردگار از آن پوزش مىخواهند گناه متعارف نيست. بلكه به تعبير عرفانى، توجه از مقام وحدت به مقام كثرت است؛ يعنى همين كه آنها مانند ديگر انسانها به زندگى مشغول شوند و توجه آنان از محضر پروردگار سلب و كاسته شود، اگرچه مربوط به زندگى مباح باشد، چون از درك حضور الهى اندكى غافل شدهاند، آن را براى خود گناه مىشمارند؛ هرچند منجر به نافرمانى خدا نشده باشد.
- در بسيارى از اين آيات، قرائنى وجود دارد كه منظور از گناه براى