352

يك - مفهوم‌شناسى غُلُوّ

-غلوّ در لغت: ريشه اصلى اين واژه ازغَلَى(معتل واوى) يغلُو وغُلوّاً ¹، يا غلاءً فهوغالٍ ²، به‌معناى بالا بردن از حدّ اعتدال و تجاوز از حدّ در هر چيز ³ است. و غلا فى‌الامر، اى جاوَزَ فيه الحَدّ ⁴. اصل واژۀ غلو، از تعبير « غَلَتِ القِدر تغلي غلياً وغلياناً »: ديگ غليان كرد و سر رفت، اخذ شده است ⁵؛ ضدّ آن، «رخُص» يعنى پايين آمدن و تنزّل ⁶، و يا تقصير يعنى خروج از حدّ به‌طرف نقصان است ⁷؛ از اين رو گفته مى‌شود: غَلَتِ السِّعرُ، يعنى قيمت از حد معمول بالا رفت. غُلُوّ در دين، سخت گرفتن و تجاوز از حدّ در امور دين را معنا مى‌دهد ⁸؛ بنابراين، به‌زياده‌روى و خارج شدن از حدّ اعتدال در هر چيزى غلوّ گفته مى‌شود.

-غلوّ در اصطلاح: باتوجّه به آيات قرآن كريم و مفهومى كه شيخ مفيد از «غالى» و «غُلات»، ارائه مى‌دهد ⁹، مى‌توان گفت: «غلو در اصطلاح عبارت است از : زياده‌روى