60
مكّه مشرفه
موقع مسعود بلده مباركه مكه مشرّفه عبارت از يك مقدس درّهاى است كه در ميان سنگهاى سياه و جبال متسلسله به طور طولانى و مقوّس واقع شده است. وادى سعادت مبادى كه آن شهر مقدس را حامل است يك مبدأ و دو منتها را شامل بوده. مبدأ آن مقبره معلى، يك منتهاى آن از طرف جده شيخ محمود و ديگرى از جانب يمن مسجد حمزه است. كه آن مواقع متبرّكه به اين اسامى معروف و زيارت گاه است. شهر شهير مكه مركّب از محلههاى حارّة الباب، شبيكه، جياد، مسفله، مدّعا، معلى، شعب على، مولدالنبى، قشاشيه، مسعى، شاميه، جبل ابىقبيس، جبل عمر و سليمانيه بوده. بيوت و منازل اين محلهها نسبت به انحراف و اعوجاج وادى مذكور، طرح و تأسيس شده است و چون منازل و بيوت تا نصف كوههايى كه در دو طرف اين وادى واقع است روى هم ساخته شده، در اين محلها سواره رفتن و يا آنكه به شتر و يا دواب ديگر نقل احمال و اثقال نمودن ممكن نيست. ارزاق و اشيايى كه از خارج وارد مىشود، از جادههاى محلات معلّى و شبيكه و مسفله داخل شهر مىشود.
موقع وادى مذكور كه به بيوت و دكاكين مزيّن است از شمال الى جنوب، قرب دو ميل يعنى چهل دقيقه و عرض آن نيز از جبل ابىقبيس، واقعه در سمت مشرقى شهر الى جبل جزل، واقعه در سمت مغربى بيست دقيقه مسافت بوده و عبارت از دو كوچه است كه يكى از دروازه معلى تا دروازه مغازه [مقازه] و آن ديگرى نيز از همان دروازه معلى الى بازارهاى شيخ محمود و سويق امتداد دارد و طول اين كوچهها عبارت از چهار هزار و سيصد و هفتاد و دو و عرض آنها نيز دو هزار و يكصد و هشتاد و شش ذرع مكى است.
اگرچه وسعت و انتظام راههاى محلات مذكوره موافق مطلوب نيست و ليكن بناهاى سنگ و آجر آن به رصانت و متانت فوق الغايه بنا و تأسيس شده است. به كوههاى جزل و ابىقبيس اخشبان نيز گفته مىشود. تاريخ ازرقى اين كوهها را به