357دست برداشته و به منافع عمومى و بلندمدت توجه بيشترى نماييم.
اگر به هر دليل محدوديت و ممنوعيت خريد سوغاتى را به دلايل مذكور نتوانيم تثبيت نماييم، از قاعده تزاحم استفاده مى‌كنيم. تزاحم عبارت است از تعارض دو حكم شرعى جعل شده از سوى شارع مقدس با تحقق ملاك هر دو حكم در مقام امتثال و عمل. به اين بيان كه غالباً هيچ مانعى از فعليت يافتن هر دو حكم (استحباب خريد سوغاتى و ضرورت حفظ جايگاه اقتصادى و اجتماعى كشور) وجود ندارد مگر عجز مكلف از امتثال هر دو حكم در زمان واحد. مرجحات باب تزاحم حكم مى‌كندآن حكمى كه اهميتش بيش‌تر است بر حكم ديگر مقدم است. بدين معنا كه در مورد بحث بايد از حكم استحباب خريد و اعطاى سوغاتى به‌صورت گسترده، در شرايطى كه نه تنها به نفع كشور نيست بلكه در شرايط حاكميت تحريم‌ها به زيان كشور است، صرف نظر نمود و حفظ منافع كشور را مقدم داشت.
در اين قسمت در صدديم برخى از مشكلاتى كه خريد سوغاتى ممكن است ايجاد نمايد كه ترجيح دارد در سفر معنوى حج و عمره به طور گسترده بدان پرداخته نشود را به شرح زير مطرح نماييم:
الف) محدوديت زمانى حج واقعى و عدم درك آن
با توجه به وقت و زمان اندك براى اعمال حج و درك آن، عدم توازن در برنامه‌ريزى در جنبه اقتصادى حج و تمركز بر خريدها، نهايتاً تمركز و فرصت حجاج را براى عبادت از ميان مى‌برد. بايد وقت را غنيمت شمرد و كارهايى جهت پاكيزه شدن روح انجام داد و به آن به‌عنوان فرصتى براى تولد دوباره نگاه كرد كه هر لحظه از آن مغتنم است. به‌طور پيوسته از ائمه معصوم(ع و قرآن بيان شده كه چه قبل از سفر و چه در ايام سفر تمام فكر و ذهنتان و حواستان اين باشد كه پاكيزه گرديد، چرا كه در روايات بسيارى آمرزش گناهان و طلب كردن ثواب بسيار و شروع كردن زندگى آينده از نو به‌عنوان فلسفه حج معرفى شده است. (محمدى رى شهرى، ميزان الحكمه، ج3، فلسفه حج، ح3264) شناختن معنويات مسجد الحرام، درك حضور مسجد رسول خدا(ص) و روضه منوره، آشنايى و انس با اماكن و قبور متبركه بقيع و آشنايى با اماكن مذهبى و تاريخى اسلامى كه يادآور دوران پرافتخار صدر اسلام است و آشنايى با امت اسلام كه از ساير كشورهاى اسلامى براى انجام مراسم حج تمتع و عمره مفرده به اين سرزمين مقدس آمدند، نيازمند تمركز و زمان بسيار زيادى است كه با حجم انبوه خريد و پرسه در بازارها سازگارى ندارد گرچه تحقق همه اينها نيازمند بسترهاى مناسب مى‌باشد.
ب) تحت شعاع قرار دادن اصل حضور زائران در سرزمين وحى
بدين صورت كه زائرين اكثر اوقات و وقت‌هاى نابى كه شايد ديگر چنين فرصتى در طول زندگى برايشان پيش نيايد را از دست مى‌دهند و به جاى راز و نياز و استفاده معنوى از سرزمين وحى، به خريد