32جمعه، جماعات كه در شب و روز انجام مىگيرد، اين مواقف جنبههاى عبادى دارد، و جنبههاى سياسى و اجتماعى هم دارد؛ يعنى جنبه عبادىاش در جنبه سياسىاش - اينها - مُدْغَمند، مُنْضَم به همند.(صحيفه امام، ج 4، ص 447)
امام(رحمه الله) در پيام سالگرد كشتار خونين مكه نيز با صراحت بيشترى از ابعاد مختلف اين فريضۀ الهى پرده برداشته و حتى آن را همانند قرآن براى نيل به اهداف مقدس اسلامى لازم و ضرورى مىدانند:
حج كانون معارف الهى است كه از آن، محتواى سياست اسلام را در تمامى زواياى زندگى بايد جستجو نمود. حج پيامآور و ايجاد و بناى جامعهاى به دور از رذايل مادى و معنوى است. حج تجلى و تكرار همه صحنههاى عشقآفرين زندگى يك انسان و يك جامعه متكامل در دنياست. و مناسك حج مناسك زندگى است. و از آنجا كه جامعه امت اسلامى، از هر نژاد و مليتى، بايد ابراهيمى شود تا به خيل امت محمد(ص) پيوند خورد و يكى گردد و يدِ واحده شود، حج تنظيم و تمرين و تشكل اين زندگى توحيدى است. حج عرصه نمايش و آيينه سنجش استعدادها و توان مادى و معنوى مسلمانان است. حج بِسان قرآن است كه همه از آن بهرهمند مىشوند، ولى انديشمندان و غواصان و درد آشنايان امت اسلامى اگر دل به درياى معارف آن بزنند و از نزديك شدن و فرو رفتن در احكام و سياستهاى اجتماعى آن نترسند، از صدف اين دريا گوهرهاى هدايت و رشد و حكمت و آزادگى را بيشتر صيد خواهند نمود و از زلال حكمت و معرفت آن تا ابد سيراب خواهند گشت. (صحيفه امام، ج21، ص77)
و در ميان اين اهداف، اهداف اقتصادى نيز مد نظر ايشان بوده است، همچنانكه در پيامى خطاب به حجاج و مسلمانان ايران و جهان بيان مىكنند:
(اسلام) اقتصاد را به صورتى سالم و بدون وابستگى، به نفع همگان، در رفاه همه مردم، با اهميت به مستمندان و ضعيفان، بارور مىكند؛ و براى رشد بيشتر كشاورزى و صنعت و تجارت كوشش مىنمايد. (صحيفه امام، ج19، ص343)
اساس مطلب اينجاست كه اسلام آيا دين سياست است و با سياست به همه ابعاد، با مسائل اجتماعى ملتها به همه ابعاد، با مسائل اقتصادى و فرهنگى و همه چيزهايش با همه افراد توأم است، يا اينكه اسلام بايد منزوى باشد، و در صدر اسلام آنهايى كه حكومت دادند همه در اشتباه بودند. (صحيفه امام، ج17، ص205)
حال به تبيين شاخصهاى اقتصادى مذكور در كنگرۀ عظيم حج ابراهيمى - محمدى كه جزء پنج ستون اصلى دين به شمار مىآيد و نمونهاى از معارف و احكام اسلامى در آن مشهود است، با همين رويكرد كلنگر و سيستمى مىپردازيم: