24از بعد ارزش افزوده، حج در خدمات و صنعت اثرگذار است و بهصورت جزئى براساس فعاليتهاى اقتصادى 72 گانه مؤثر در توليد ناخالص داخلى، حج در امور ذيل بهصورت مستقيم مؤثر است.
1. ساخت محصولات غذايى و انواع آشاميدنىها 2. ساخت منسوجات 3. ساخت محصولات چوبى 4. ساخت محصولات كاغذى 5. انتشار و چاپ و تكثير رسانههاى ضبط شده 6. ساخت وسايل نقليه موتورى 7. ساختمان مسكونى و غير مسكونى 8. عمده فروشى، خرده فروشى، تعمير وسايل نقليه و كالاها 9. هتل و خوابگاه 10. رستوران 11. حمل و نقل جادهاى، هوايى، راهآهن 12. پست و مخابرات 13. بانك 14. بيمه 15. خدمات واحدهاى مسكونى و غير مسكونى 16. خدمات دلال مستغلات 17.خدمات شهرى 18. امور دفاعى 19. امور انتظامى 20. آموزش در مقاطع مختلف 21. بهداشت و درمان دولتى 22. بهداشت و درمان خصوصى 24. دامپزشكى 25. خدمات تفريحى، مذهبى.
نتيجه گيرى
بنابراين براى شناخت مباحث واقعى اقتصاد حج لازم است امور ذيل مد نظر قرار گيرد.
الف) شناخت اقتصاد خرد حج شامل:
1. ميزان استطاعت بر حسب طبقات درآمدى و شؤون مختلف 2. اثر حج بر پسانداز خانواده 3.عرضه و تقاضا خدمات آموزشى، بهداشتى و تهيه لباس و حمل و نقل مورد نياز حج 4. عرضه و تقاضا ارز خارجى 5. عرضه و تقاضاى سوغات از خارج 6. عرضه و تقاضاى غذا براى پذيرايى 7. اثر حج بر وقف دارايى 8. اثر حج بر امور خيريه اقتصادى
ب) شناخت اقتصاد كلان حج شامل:
1. اثر حج در ارزش افزوده بخش خدمات، صنعت و كشاورزى 2. اثر حج در مصرف كلان 3. اثر حج بر هزينه دولت 4. اثر حج بر سرمايهگذارى 5. اثر حج بر خالص صادرات 6. اثر حج بر بازار كالا و خدمات 7. اثر حج بر بازار كار 8. اثر حج بر بازار سرمايه 9. اثر حج بر بازار پول 10. اثر حج بر هر يك از سازمانهاى بخش عمومى 11. اثر حج بر رشد و توسعه اقتصاد كشور 12. اثر حج بر ايجاد بازار مشترك اسلامى 13. اثر حج بر توزيع درآمد.
ج - بررسى بهره ورى و كارايى بخش خصوصى و دولتى در انجام و عرضه هر يك از خدمات تا معلوم شود سپردن كدام نوع خدمات به بخش خصوصى يا دولتى مناسب است. گر چه به نظر مىآيد سياستگذارى كلى بر دوش دولت است و كارهاى اجرايى را بخش خصوصى بهتر انجام مىدهد.
مباحث فوق براى كشور مقصد و مبدأ هر دو جريان دارد. هرگاه مجموع امور فوق براى تمام كشورها در سطح بينالملل معلوم و با هم تركيب شود آثار حج در اقتصاد كشورها بهصورت مجزا براى كل اقتصاد جهانى معلوم مىشود.