142
5-7. نماگر تسهيل حج
با توجه به افزايش مدت انتظارى حج و سن انتظارى حج در اثر اجراى سياست ثبتنام بلند مدت حج، مىتوان اين فرضيه را تاييد كرد كه اين سياست محدوديتهايى براى متقاضيان جديد ايجاد كرده است. البته اين سياستگذارى توانسته تسهيلاتى را براى كسانى كه موفق به ثبتنام شدهاند ارائه دهد. ارائه تسهيلات بانكى به ثبتنام كنندگان نيز توانسته موجب تسهيل شود كه با توجه به در دسترس نبودن اطلاعات نمىتوان ارزيابى در مورد ميزان آن نمود. 1
6- 7. نماگرهاى عدالت توزيعى
تبيين مفهوم عدالت توزيعى در سياستگذارى حج با پيچيدگىهايى مواجه است. اين پيچيدگى به طور عمده متاثر از شرط استطاعت مالى در حج تمتع است. اگر معتقد باشيم كه حج به كسانى اختصاص دارد كه از تمكن مالى كافى برخوردار باشند، در همان ابتدا به گونهاى نابرابرى در توزيع را پذيرفتهايم. با اين وجود عدالت توزيعى را مىتوان با مفهومى مشخص در سياستگذارى حج تعريف كرد. با توجه به مشروط بودن وجوب حج تمتع به استطاعت و تمكن مالى، عدالت توزيعى در سياستگذارى حج را مىتوان ناظر به ايجاد فرصتهاى برابرى مستطيعان، جهت اعزام به حج تمتع دانست. با توجه به اينكه در عمره مفرده سخنى از شرط استطاعت به ميان نيامده، دايره عدالت توزيعى در اين زمينه گستردهتر از حج تمتع است. ما در ادامه آثار سياستگذارىهاى اقتصادى حج بر عدالت توزيعى را در زمينه فرصتهاى ثبتنام و همچنين چگونگى توزيع منافع سپردههاى حج، بررسى مىكنيم.
الف) عدالت توزيعى در ثبت نام
هرچند در جمهورى اسلامى ايران محدوديتى براى ثبتنام براى حج و عمره وجود ندارد، لزوم ثبتنام در زمانى محدود و لزوم سپردهگذارى مىتواند موجب بازماندن افراد ضعيف از ثبتنام شود. سوال اينجاست كه آيا سياست ثبتنام طولانى مدت مىتواند موجب بهرهمندى اقشار مرفهتر از سفر عمره شود يا خير؟
براى پاسخ به سؤال فوق بايد ارزيابى از سهم دهكهاى مختلف درآمدى در ثبتنام عمره داشته باشيم. جمعآورى اطلاعات در مورد دهكهاى درآمدى ثبتنام كنندگان بسيار مشكل است. اين اطلاعات را مىتوان با نمونهگيرى تصادفى از ثبتنام كنندگان و يا با استفاده از برخى اطلاعات ارائه