119
چالشهاى اخلاقى در اقتصاد حج 1
محمد جواد توكلى 2
چكيده
ظرفيتهاى اقتصادى بالاى حج و عمره، فرصتهاى اقتصادى فراوانى براى كشور عربستان بهعنوان ميزبان، ساير كشورهاى اسلامى بهعنوان ميهمان و حتى كشورهاى غيراسلامى ايجاد كرده است. اين امر كشورهاى اسلامى و غير اسلامى را به سياستگذارى اقتصادى حج ترغيب نموده است. اين سياستگذارىها را مىتوان از جنبههاى مختلف اقتصادى، و غيراقتصادى مورد تحليل قرار داد. مقاله حاضر به تحليل جنبههاى اخلاقى سياستهاى اقتصادى كشورهاى مسلمان ميهمان، در زمينه حج مىپردازد. سؤال پيش رو اين است كه با توجه به معيارهاى اخلاق كاربردى اسلامى تا چه ميزان مىتوان از ظرفيتهاى اقتصادى حج براى افزايش منافع اقتصادى دولت و كشور استفاده نمود؟ در اين مقاله با استفاده از روش تحليلى اخلاق كاربردى، اين فرضيه را مطرح مىكنيم كه برخى از سياستگذارىهاى اقتصادى كشورهاى ميهمان حج، از جمله استفاده از حج بهعنوان ابزار كنترل نقدينگى، مىتوانند ضمن مخدوش كردن معيارهاى اخلاقى چون عدالت توزيعى، اهداف عبادى مورد نظر حج را نيز تحت الشعاع قرار دهد. اين فرضيه را مىتوان با استناد به آمار و اطلاعات موجود در زمينه اقتصاد حج در جمهورى اسلامى ايران تقويت نمود. توجه به آسيبهاى اخلاقى سياستگذارى اقتصاد حج و تلاش براى رفع آنها مىتواند دست اندركاران برگزارى حج و همچنين دولت كشورهاى اسلامى را در دستيابى به اهداف