109مظاهر انبيا و رسل و اولياست. ابن عربى در فصوص الحكم، فص شيثى مى‌نويسد:

همان‌طور كه پيغمبر(ص) فرموده است كه «أَنَا كُنْتُ نَبِيّاً وَ آدَمُ بَيْنَ الْمَاءِ وَ الطِّين»، يعنى كه حقيقت او پيش از همه انبيا بوده، ولى به صورت نبى بعد از جميع آنها ظاهر شده و خاتم آنهاست، خاتم الاوليا هم ولى بوده، درحالى‌كه هنوز آدم ميان آب و گل بوده است؛ يعنى حقيقت خاتم الاوليا هم مقدم بر جميع اولياست. ¹

پيروان شيعى ابن عربى، مانند سيد حيدر آملى، خاتم الاوليا را حضرت علي(ع) دانسته‌اند و روايت:

«كُنْتُ وَلِيّاً وَ آدَمُ بَيْنَ الْمَاءِ وَ الطِّين» را از وى نقل كرده و او را حقيقت ولايت مطلقه شناخته‌اند كه با باطن نبوت مطلقه وحدت دارد. شيخ محمود شبسترى در گلشن راز مى‌گويد:

نبوت را ظهور از آدم آمد كمالش در وجود خاتم آمد

بود نور نبى خورشيد اعظم گه از موسى پديد و گه ز آدم

اگر تاريخ عالم را بخوانى مراتب را يكايك باز دانى ²

پس ولايت على بن ابى‌طالب(ع) از نظر مرتبه ولايتش كه جهت الهى دارد، دائم و باقى است و پيوسته به صورت اوليا ظاهر مى‌شود؛ به‌گونه‌اى‌كه اين ظهور تا قيام قيامت دوام دارد.

فخرالدين عراقى با نظر به اين امر مى‌سرايد:

گفتا به صورت ار چه ز اولاد آدمم از روى مرتبت به همه حال برترم

آبى كه زنده گشت از او خضر جاودان آن آب چيست؟ قطره‌اى از حوض كوثرم