58«ابن حجر هيثمى» در تعريفى بدعت را چيزى مىداند كه بر خلاف شرع و دلايل عام يا خاص آن باشد. 1
براساس تعريف ابنرجب حنبلى، بدعت چيزى است كه ريشه و اساسى در شريعت و دليلى از شرع كه بر آن دلالت كند، نداشته باشد. 2
«زركشى» نيز بدعت را اينگونه تعريف كرده است: «موضوع بدعت در شرع، امر نوپديد آمده ناپسند است». 3
حضرت اميرمؤمنان، على(ع) نيز در اينباره فرموده است:
«النَّاسُ رَجُلانِ مُتَّبِعٌ شِرْعَةً وَ مُبْتَدِعٌ بِدْعَة» 4؛ «مردم بر دو دستهاند: گروهى پيرو شريعت و گروهى ابداع كننده بدعت».
آن حضرت همچنين در جداكردن سنت از بدعت فرمود:
«أَمَّا السُّنَّةُ فَسُنَّةُ رَسُولِ اللهِ(ص) وَ أَمَّا الْبِدْعَةُ فَمَا خَالَفَهَا» 5؛ «اما سنت كه سنت رسولخدا(ص) است و بدعت نيز هر چيزى است كه مخالف با آن باشد».
همچنين در جايى ديگر در مقام تفكيك سنت از بدعت مىفرمايد:
وَ أَمَّا أَهْلُ السُّنَّةِ فَالْمُتَمَسِّكُونَ بِمَا سَنَّهُ اللهُ لَهُمْ وَ رَسُولُهُ، وَ إِنْ قَلُّوا. وَ أَمَّا أَهْلُ الْبِدْعَةِ فَالْمُخَالِفُونَ لأَمْرِ اللهِ تَعَالَى وَ كِتَابِهِ وَ لِرَسُولِهِ وَ الْعَامِلُونَ بِرَأْيِهِمْ وَ أَهْوَائِهِمْ، وَ إِنْ كَثُرُوا. 6
اهلسنت كسانى هستند كه به آنچه خدا و رسول او برايشان سنت قرار دادهاند، چنگ مىزنند، اگرچه اين افراد اندك باشند و اهل بدعت آنانند كه با فرمان خداى تعالى و كتاب و پيامبرش مخالفت ورزيده و به رأى خود و بر طبق هواهاى نفسانى خود عمل مىكنند؛ گرچه اين افراد بسيار زياد باشند.
اينك براى روشنشدن موضوع و جلوگيرى از اشتباه به شرح دو مفهوم سنت و بدعت مىپردازيم.
اتّباع يا پيروى و ابتداع يا بدعتگذارى، همان سنت و بدعت است كه اولى پسنديده و دومى ناپسند است و دليل آن نيز اين است كه مفهوم بدعت داراى سه شرط اساسى است: