44شايان توجه است كه اين عوامل، در طول تاريخ زندگى امتها نيز تجديد مىشوند؛ حتى در اين امت. دليل اين ادعا، سخن رسول خدا(ص) است كه فرمود:
كُلُّ مَا كَانَ فِي الأُمَمِ السَّالِفَةِ فَإِنَّهُ يَكُونُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ مِثْلُهُ، حَذْوَ النَّعْلِ بِالنَّعْلِ وَ الْقُذَّةِ بِالْقُذَّةِ. 1 و 2
هرچه در امتهاى گذشته بوده [است]، در اين امت نيز مانند آن به وقوع خواهد پيوست؛ چنانكه نعل از پسِ نعل و تير از پسِ تير مىآيد.
رسول خدا(ص) رسالت خود را به كاملترين شكل به انجام رساند و سنت آن حضرت چنان در برابر ديدگان مسلمانان بود كه جايى براى اجتهادات شخصى و نظريههاى هوسآلود باقى نگذاشته است كه بعد به اختلاف بيانجامد. پس به چه دليل پس از درگذشت آن حضرت اينهمه بدعت پيدا شد؟! پاسخ اين پرسش را مىتوان در اين نكتهها دانست:
الف) گمان رسيدن به مقام بالاى عبادت خداى تعالى
برخى افراد در عبادت خدا از حد معقول فراتر مىروند و بر خلاف تعاليم شريعت، دست به اجتهاد مىزنند و مىپندارند در اثر تعبد فراوان به مقامى رسيدهاند كه مىتوانند به دلخواه خود، چيزى را بر دين خدا بيفزايند يا از آن بكاهند. درحالىكه نمىدانند اين، بدعتى در دين است و آنان از حالت تسليم در برابر امر و نهى خداوند متعال بيرون رفتهاند. به چند نمونه از اين دست كه در روايات آمده است، توجه كنيد: