733. از مطالب گذشته چنين نتيجه مىگيريم كه اين نفى بازگشت، مربوط به آخرت نيست و منظور، امتناع رجوع از نظر عقلى هم نيست، بلكه اخبار از بازگشت نكردن هلاكشدگان به دنياست.
بنابراين از نفى بازگشت هلاكشدگان به دنيا چنين برمىآيد كه خداوند براى بندگانش، بازگشتى قرار داده، و فقط هلاكشدگان را از آن محروم ساخته است؛ زيرا اگر بازگشتى به دنيا براى انسانها نباشد، تخصيص هلاكشدگان در محروميت از بازگشت، در ظاهر لغو خواهد شد. اين همان معنايى است كه بعضى از روايات مربوط به آيه، به آن تصريح كردهاند.
تفسير روايى آيه
1. على بن ابراهيم از امام صادق و امام باقر(عليهماالسلام) نقل مىكند كه آن دو بزرگوار فرمودند:
كُلُّ قَريةٍ أهلَكَ اللهُ أهلَها بِالْعَذابِ لايَرجِعون فِي الرَّجعةِ فَهذهِ الآيةُ مِن أعْظَمِ الدَّلالةِ فِي الرَّجعةِ لأنَّ أحَداً مِنْ أَهلِ الإْسلامِ لاَ ينُكر أنَّ النّاسَ كُلَّهم يَرجِعون إلَى الْقِيامةِ مَن هَلكَ وَ مَن لَم يَهلِك... . 1
هر قريهاى را كه خداوند به وسيله عذاب هلاك كرد، هنگام رجعت باز نخواهند گشت. [ظاهراً على بن