68نشانه‌گذارى مى‌كند و صفوفشان را مشخص مى‌سازد. ¹

3. خداوند در وصف ( دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ ) ، تكلم او را ذكر كرده است كه با مردم سخن مى‌گويد.

نتيجه‌گيرى

با دقت در مطالب فوق، مى‌توان به اين جمع‌بندى رسيد كه از يك‌سو، واژه ( دَابَّةً ) بيشتر در غيرانسان‌ها به كار مى‌رود؛ هرچند در قرآن بارها در مفهوم اعم يا درباره انسان‌ها استعمال شده است. از سوى ديگر، افزون بر رواياتى كه در تفسير آيه وارد شده قراين متعددى در روايات و در خود آيه وجود دارد كه نشان مى‌دهد منظور از ( دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ ) در اينجا انسانى است با ويژگى‌هايى كه ذكر كرديم: انسانى است بسيار فعال، مشخص‌كننده حق و باطل، جداكننده مؤمن از منافق و كافر و انسانى است كه در آستانه رستاخيز ظاهر مى‌شود و خود يكى از آيات عظمت پروردگار است. ² بلكه در بعضى روايات با صراحت اين عنوان مختص حضرت علي(ع) قلمداد شده است.

آيه ششم: (آل عمران: 158)

( وَ لَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَى اللّٰهِ تُحْشَرُونَ ) ؛ «و اگر بميريد يا كشته شويد، به‌سوى خدا محشور مى‌شويد». (آل‌عمران: 158)