94جاريه، علمى كه مردم از آن بهرهمند گردند، يا فرزند شايستهاى كه پس از او برايش دعا كند». بدين ترتيب، امكان ندارد انسان پس از مرگش براى كسى استغفار نمايد؛ حتى براى خويش؛ زيرا زمان عمل تمام شده است.
اين سخن، نوعى گستاخى است كه از عثيمين سرزده است. اينك با بيان مطالب ذيل، بر سخن وى خط بطلان خواهيم كشيد.
آنجا كه (عثيمين) كلمه «إذْ» را منحصر به زمان گذشته دانسته است، اشكال دارد؛ زيرا «إذ» همانگونه كه در زمان گذشته استفاده مىشود، در آينده نيز به كار مىرود و معانى ديگرى نيز دارد كه «ابن هشام» آنها را در «مغنى اللبيب» 1 آورده است و «ازهرى» تصريح كرده است كه «إذْ» براى آينده استفاده مىشود و در «تهذيب اللغة» 2 گفته است: «عرب،كلمه «إذْ» را براى آينده و «إذا» را براى ماضى وضع كرده است». خداى متعال فرموده است: (وَ لَوْ تَرىٰ إِذْ فَزِعُوا)؛ « و اگر ببينى هنگامى كه فريادشان بلند مىشود». (سبأ:51)
و آياتى از اين قبيل مانند:
( وَ لَوْ تَرىٰ إِذْ وُقِفُوا عَلَى النّٰارِ )؛ «اگر (حال آنها را) هنگامىكه در برابر آتش (دوزخ) ايستادهاند، ببينى». (انعام: 27)
( وَ لَوْ تَرىٰ إِذْ وُقِفُوا عَلىٰ رَبِّهِمْ )؛ «اگر (آنها را) به هنگامى كه در پيشگاه پروردگارشان ايستادهاند، ببينى». (انعام: 30)