126حصول يقين، به اينكه هرچه را دو شاهد يا كسى كه در حكم دو شاهد است گواهى كند مطابق با واقع باشد، بسيار بعيد است. بلكه ظاهر اين است كه در برخى موارد، علم اجمالى به تحقق دروغ وجود دارد؛ بهويژه با ثبوت انگيزه و تلاشى كه منافقان براى تخريب و نابودى دين داشتند. بنابراين به وجود زياده در قرآن، مانند كاستن آن، علم اجمالى حاصل مىشود.
اين ادعا كه آيه به علت دارابودن مرتبهاى فراتر از سخن بشر، قرينه بر اين است كه جزء قرآن است نه سخن بشر، مردود است؛ زيرا در اين صورت، گواهى دو شاهد، تصديقكننده آيه و سخنِ خدابودن نمىشود. بلكه آيه، تصديقكننده شهادت و مطابق با واقعبودن آن مىشود. بر اين اساس، اصلاً نيازى به شهادت نيست، با اينكه اين سخن با مفاد اين روايات مخالفت دارد.
خلاصه ديدگاه
نظر به مطالبى كه گذشت، روشن شد كه نمىتوان به مضمون رواياتى عمل كرد كه گردآورى قرآن را در دوران پيامبر(ص) نمىداند. بنابراين بايد ملتزم شد كه گردآورى و تأليف قرآن در زمان پيامبر بوده است. در واقع، تشخيص آيات از يكديگر، تبيين جزءبودن فلان آيه از فلان سوره، جايگاه هر آيه در سوره و تشخيص سورهها از يكديگر، به فرمان آن حضرت بوده است. در نهايت، بايد گفت كه پراكندگى آيات به علت اشيايى نظير شاخههاى نخل، پارهسنگهاى سفيد و مانند آنها بوده كه اين آيات روى آنها نگاشته يا روى آنها نقش بسته بوده است.
عدهاى از دانشمندان شيعه و سنى بر اين مطلب تأكيد مىورزند: