296اين روايات نشان مىدهد كه مسلمانان آن روز تكليفى جز سجود بر زمين نداشتند و هيچ رخصتى جز خنك كردن سنگريزه نبود و اگر ترخيصى بود چنان نمىكردند و پيامبر(ص) دستور به خاكى كردن پيشانى و كنار زدن عمامه از پيشانى نمىداد.
مرحله دوم: رخصت سجده بر حصير و سجاده حصيرى
رواياتى هست كه نشان مىدهد پيامبر اسلام(ص) با وحى الهى رخصت داد تا بر آنچه از زمين مىرويد سجده شود و بدين گونه كار سجده را بر مسلمانان آسان ساخت و در گرما و سرما و هنگامتر بودن زمين، سختى و مشقت را از آنان برداشت. اينك برخى از اين روايات:
1. انس بن مالك گويد: رسول خدا(ص) بر خُمره سجده مىكرد. 1
2. ام سلمه گويد: پيامبر خدا(ص) بر خمره نماز مىخواند. 2
3. عبدالله بن عمر گويد: پيامبر خدا(ص) بر خمره نماز مىخواند. 3
نماز خواندن بر خُمره ملازم است با سجود بر آن، چرا كه به خاطر گرما خمره را به عنوان زيرانداز استفاده مىكردند.
سجده بر لباس به خاطر عذر
به نظر مىرسد مرحله جواز سجده بر غير زمين و آنچه از زمين مىرويد با مرحله سوم به خاطر عذر و ضرورت بود و اين