279بسمله، مرز ميان اسلام و شرك و وجه تمايز مؤمن و كافر است و مسلمان در هيچ جا از آن جدا نمى‌شود.

1. بسم الله، جزء فاتحه

بسمله جزئى از سوره فاتحه است. چند نكته بر آن دلالت مى‌كند:

اول: شافعى با سند خود روايت كرده كه معاويه به مدينه آمد و در آن‌جا نماز خواند و بسم الله نخواند و هنگام رفتن به ركوع و سجود هم تكبير نگفت. چون سلام نماز را گفت، مهاجران و انصار ندا دادند: اى معاويه، از نماز دزديدى، بسم الله كو؟ تكبير هنگام ركوع و سجود كو؟ سپس نماز را همراه بسم الله و تكبير دوباره خواند.

شافعى گويد: معاويه حاكمى نيرومند و با شوكت بود و اگر آشكار گفتن بسم الله نزد همه مهاجران و انصار امرى ثابت نبود، نمى‌توانستند به سبب نگفتن بسم الله به او اعتراض‌كنند. ¹

دوم: حاكم از ام‌سلمه روايت كرده كه پيامبر خدا(ص) در نماز، بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ خواند و آن را يك آيه حساب كرد، الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ را آيه دوم، الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ را سوم، مٰالِكِ يَوْمِ الدِّينِ را چهارم، و همچنين إِيّٰاكَ نَعْبُدُ وَ إِيّٰاكَ نَسْتَعِينُ را آيه پنجم و انگشتانش را جمع كرد. ²

سوم: حاكم از نعيم مجمر نقل كرده است: پشت سر ابوهريره بودم، بسم الله را با سوره حمد خواند تا رسيد به ولا الضالين، گفت: آمين، مردم