193
2 تأثير همنشينى در جان‌ها
بدون شك همنشينى تأثير مى‌گذارد، چه همنشين خوب، چه همنشين بد. از اين رو مى‌بينيم كه گنهكار در قيامت آرزو مى‌كند كه كاش فلانى را دوست خود نگرفته بود. 1 همان طور كه همنشينى با بدان تأثير منفى بر شخصيت انسان مى‌گذارد، همنشينى با نيكان نيز در دل‌ها و جان‌هاى مستعد و قابل، اثر دارد و گاهى او را به مراتب بالا مى‌رساند.
همنشينى با نيكان اثر سازنده دارد، اما اندازۀ تأثير آن به اختلافِ اين سه عنصر، متفاوت است: سنّ، استعداد، مدت همنشينى.
وقتى انسان در چهارچوب تربيت قرار مى‌گيرد، اگر نوجوان يا در ابتداى جوانى باشد، دل و جانش همچون زمينى خالى است كه هر بذرى در آن افشانده شود آن را مى‌روياند. به خلاف آنجا كه سنّى از انسان گذشته و شخصيت روحى و فكرى او شكل گرفته باشد كه تأثيرگذارى بر چنين كسانى بسيار دشوار است و همنشينى تأثيرى كمتر از گروه اول دارد.