346متعهد،موظف شدهاند در راه دعوت به سوى راه خدا از مجادله به عنوان يك شيوۀ مطلوب استفاده كنند.
مفاد آيه چنين است كه اگر حكمت و موعظه امكانپذير نبود،جدال به عنوان تنها وسيله دعوت،واجب خواهد بود.با توجه به اين اصل،مىتوان گفت كه مجوز واقعى جدال در دعوت به سوى خدا و راه خدا در حقيقت همان اصالت و حقانيت محتواى جدال و هدف آن مىباشد كه چيزى جز دعوت به خدا و راه خدا نيست.
12-فَلاٰ رَفَثَ وَ لاٰ فُسُوقَ وَ لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ.... 1
«پس در حج،رفث و فسوق و جدالى نيست (و زائر بيتاللّٰه الحرام نبايد خود را به اين سه عمل آلوده كند).»
جدال در اين آيه،كه مورد بحث ما در اين بررسى است،به قرينۀ دو كلمۀ«رفث»و«فسوق»كه در رديف همديگر آمده و نيز با توجه به آيات ديگر،نمىتواند به مفهوم مطلق و عام باشد و همچنين شامل«جدال بالّتي هي احسنُ»گردد. 2
مفهوم لغوى جدال
واژۀ«جدال»در لغت داراى مفهوم وسيعى است كه معانى متفاوتى را شامل مىگردد.بسيارى از لغوىها،جدال،مجادله،منازعه،مشاجره و مخاصمه را به يك معنا گرفتهاند و وقتى گفته مىشود«جدلتُ الحبلَ»مفهومش آن است كه ريسمان را محكم بستم و معناى«جادلت الرجل»آن است كه او را بر زمين افكندم.و هر چيز به هم پيچيدهاى را مجدول مىگويند و ريشۀ همۀ اين معانى،پيچيدن و بافتن است و جدال به همين معنا است. 3
در«مجمع البحرين»آمده است: