154
مراسم حجّ در جاهليّت:
حج در جاهليّت از ابتداى روز نهم ذى حَجَّه،به هنگامى كه خورشيد نزديك به غروب مى‌رفت،آغاز مى‌شد.پيش از آن كسانى كه قصد تجارت داشتند،در ماه ذى قَعده در بازار عُكاظ گرد مى‌آمدند و به مدت بيست روز به خريد و فروش مى‌پرداختند.پس از انقضاى مدت فوق،روانۀ بازارِ مَجَنَّه مى‌شدند و تا پايان ماه در آنجا به داد و ستد مى‌پرداختند.چون هلال ذى حَجّه پديدار مى‌شد به ذِى المَجَاز مى‌رفتند و هشت روز نيز در آنجا به داد و ستد مشغول مى‌شدند.
روز نهم مُنادى بانگ برمى‌آورد كه:
«تَرَوَّوا بِالمَاءِ لاِنَّه لا مَاءَ بِعرفَةَ وَ لاَ بِمُزْدَلِفةَ».
«ازآب به اندازه برگيريد كه در عَرفه و مُزدلفه آبى نيست.»
اين روز را به همين مناسبت«تَرْوِيَه»گفته‌اند.در روز ترويه،موسمِ بازارهاى حجّ جاهلى پايان مى‌يافت. 1
حُجّاج در روز نهم ذى حجّه وارد عرفه مى‌شدند.و بنابرنقل جاحظ،لباس خاص حجّ برتن مى‌كردند:
«كانَت سِيماء أَهلِ الحَرمَ‌ِ إِذا خَرَجوا ِالَى الحِلِّ في غيرِ الأَشْهُرِ الْحُرُمِ أَنْ يَتَقَلَّدُوا القَلائدَ و يُعَلِّقُوا العَلائقَ،فَإِذا أَوْجَبَ أَحَدُهُم الْحَجَّ،تَزَيَّا بِزِيِّ‌الحاجِّ» 2
«چهرۀ اهل حرم،هنگامى كه در غيرماه‌هاى حرام،از احرام بيرون مى‌آمدند، آنسان بود كه برخود گردن آويز مى‌افكندند و كمربند مى‌بستند.ولى هرگاه حج بر يكى از آنان واجب مى‌شد،خود را به لباس حاجّ مى‌آراست.»
قبل از آنكه وارد مواقف شوند،تلبيد مى‌كردند.عمل تلبيد عبارت بود از آنكه حاجّ