134آيا حج كه عبادت عُمْر است و گاهى در طول زندگى انسان،تنها يكبار توفيق تشرف حاصل مى‌گردد و قبل از آن نيز بارها با خواندن دعاى:«أَللّهُمَّ ارْزُقْني حَجَّ بَيْتِكَ الحَرامِ فِي عٰامِي هٰذا وَفِي كُلِّ عٰام»به خدا التماس مى‌كند تا حج نصيب او شود،براى همين اعمال ظاهرى است؟! آيا خداوند چنين اراده كرده است تا مسلمانان گرداگرد سنگ‌هايى بگردند و بدون هيچگونه تغييرى به موطن خود بازگردند؟!
نه،هرگز چنين نيست،تمامى اين رفتارها و اعمال،جنبۀ نمادين داشته،راز و رمزهاى فراوانى را در خود نهفته دارد.پيشوايان معصوم،مطالب مهم و ارزشمندى در بيان،معارف و اسرار هر يك بر شمرده‌اند.
هر كس بدون توجه به اسرار حج،به اعمال و رفتار حاجيان بنگرد،اين همه زحمت و رنج و تلاش و صرف هزينه را بدون معنا و مفهوم مى‌پندارد.
ابن ابى‌العوجاء كه از مشركان سرسخت و گستاخ دوران زندگى امام صادق عليه السلام است با قيافه‌اى روشنفكرانه به آن حضرت مى‌گويد: 1
«إِلَى كَمْ تَدُوسُونَ هَذَا الْبَيْدَرَ وَ تَلُوذُونَ بِهَذَا الْحَجَرِ وَ تَعْبُدُونَ هَذَا الْبَيْتَ الْمَرْفُوعَ بِالطُّوبِ وَ الْمَدَرِ وَ تُهَرْوِلُونَ حَوْلَهُ هَرْوَلَةَ الْبَعِيرِ إِذَا نَفَرَ مَنْ فَكَّرَ فِي هَذَا أَوْ قَدَّرَ عَلِمَ أَنَّ هَذَا فِعْلٌ أَسَّسَهُ غَيْرُ حَكِيمٍ وَ لاٰ ذِي نَظَرٍ فَقُلْ فَإِنَّكَ رَأْسُ هَذَا الْأَمْرِ وَ سَنَامُهُ وَ أَبُوكَ أُسُّهُ وَ نِظَامُهُ». 2
«تا به كى اين خرمن را مى‌كوبيد و به اين سنگ پناه مى‌آوريد،واين خانۀ از سنگ و گِل برافراشته را مى‌پرستيد،و چونان شتران رم كرده،گرداگرد آن هروله 3مى‌كنيد،هر كس در اين [ رفتارها ] انديشه و تأمّل كند مى‌داند كه اينها،كار انسان حكيم و صاحب نظر نيست!»
سپس خطاب به امام صادق عليه السلام مى‌گويد: