108
درس چهل و سوّم:ويژگى‌هاى كنگرۀ حج
محمّد تقى‌رهبر
عبادات و فرايض،افزون بر جنبۀ فردى و تأثيرى كه در دگرگونى روحى و فكرى و اخلاقى و رفتارى افراد برجاى مى‌نهند،به نوعى با مسائل اجتماعى و حقوق جمعى نيز در ارتباط هستند اما حج در اين ميان،از ويژگى منحصر به فردى برخوردار است؛زيرا حضور در جمع و روابط اجتماعى را نمى‌توان از جوهرۀ حج جدا ساخت.
فضاى حج و زمان و مكان و ساير ضرورت‌هاى اين فريضۀ بين‌المللى-اسلامى،زمينۀ تحقّق اين ارتباط‌اند.از آن هنگام كه زائر خانۀ خدا از وطن خويش آهنگ حج مى‌كند تا آنگاه كه به وطن بازمى‌گردد،رابطه‌اش با جمع است.نه تنها از لحاظ سير و سفر و تداركات و امكانات غذا و مسكن و مركب،بلكه از لحاظ اعمال و مناسك؛چون طواف،حضور در عرفات و مشعر و منا و افاضه و حركت جمعى در هر يك از مشاعر حج،كه جز در فضاى جمع،آن‌هم يك جمع بين‌المللى و بى‌نظير،تحقق نمى‌پذيرد.
بنابراين روح جمعى در تار و پود حج تعبيه شده و از آن تفكيك ناپذير است.
بعلاوه آن‌كه،آثار اجتماعى جهانشمول،در تشريع اين فريضۀ بزرگ لحاظ گرديده و جز از رهگذر اين ميقات عظيم قابل دسترسى نيست.
تشكيل چنين اجتماع ميليونى از سراسر جهان كه با هزينۀ خود و كوله‌بارى از شور و