596عرفات و غيره در ميان كشورهاى اسلامى حُسنى ندارد و بايد كلّيۀ اين كشورها ترتيبى پيش گيرند و همه متّفقاً روزهايى را تعيين كنند تا جريانى شبيه جريان امسال پيش نيايد كه در تمام اقطار اسلامى عيد قربان يكشنبه بود، در صورتى كه در ميان آنها فقط دولت سعودى روز شنبه را عيد گرفت! مگر اينكه «نظر» دولت عربى سعودى از «نظر» ساير دولتها قوى‌تر و دوربين‌تر باشد!
* * *
از آنجا كه اختلاف در ثبوت هلال ذى‌حجه در مكّه، براى شيعيان معمولاً مشكل ساز بوده است 1، در سالهايى كه اين اختلاف پيش نمى‌آمده است، شيعيان با خيال راحت و آسوده خاطر مناسك خود را انجام مى‌داده‌اند:
1 . امين الدوله دربارۀ حج سال 1316 نوشته است:
بحمد الله در اين سال ميان فريقين در رؤيت هلال و موقع عيد خلاف نيست. 2
2 . از حج سال 1317 نيز گزارش شده است:
چون امسال اختلاف در غرّۀ ذى‌حجه ميان شيعه و سنّى پيدا نشده بود، لهذا كثرت خلق و ازدحام حاج در اينجا نمايشى زايد الوصف داشت. 3
3. علامه سيد محسن امين رحمه الله به سال 1321 به حج مشرّف شده است. وى در زندگى‌نامه‌اش در اين باره مى‌نويسد:
شب جمعه هلال باريك و خيلى كم رنگ ذى‌حجه را كمى قبل از غروبش ديديم كه از نعمتهاى خدا بر ما بود، جاى شكر بود كه وقوف در عرفه براى همۀ مسلمانان در يك روز انجام مى‌شد. 4