576ما در اينجا ذيل چهار عنوان، به بحث از جوانب مختلف اين موضوع مى‌پردازيم:
الف) اختلاف در ثبوت هلال ذى‌حجه در مكّه.
ب) راه حلها و تلاشها براى رفع اين مشكل.
ج) اختلاف در ثبوت هلال ذى‌حجه در منابع فقهى (و بحث فقهى اين موضوع به نحو اجمال و گزارش اقوال و بيان سير تاريخى مسأله در كتب فقه و خدمت بزرگ امام خمينى رحمه الله از اين جهت به حج).
د) چگونگى ثبوت و اعلام رؤيت هلال ذى‌حجه در مكّه.
الف) اختلاف در ثبوت هلال ذى حجه در مكّه
در پاره‌اى از سالها، انگيزه براى اعلام ثبوت هلال برخلاف واقع، وجود داشته است؛ يعنى در سالهايى كه روز عرفه با روز جمعه يكى و شنبه عيد قربان مى‌شده كه سنّيان حج آن سال را حج اكبر مى‌ناميدند و در نتيجه رؤساى مكّه نفع مادى بيشترى مى‌بردند. حسام السلطنه نوشته است:
گويند هر سالى كه قاضى آنها اثبات اين مطلب كرده، حج را به اصطلاح آنها حج اكبر ساخت، از جانب دولت عليّۀ عثمانى وظيفۀ كلّى به او عطا شد كه در نسل او باقى و برقرار بماند. ولى آنچه در كتب احاديث ذكر شده [ اينكه] حج اكبر سالى بود كه مسلمين و مشركين هر دو به زيارت خانۀ خدا فائز و نايل شده‌اند. 1
براى تأمين اين منظور، اگر روز عيد به‌طور طبيعى مصادف با يكشنبه مى‌شد، از قبل در رؤيت هلال طورى برنامه ريزى مى‌كردند كه ماه يك روز زودتر آغاز شود و عيد به شنبه بيفتد و طبعاً روز جمعه و عرفه يكى شده و حج آن سال، حج اكبر شود.
عبدالحىّ رضوى كاشانى (م بعد از 1152) در فصل هفتم حديقة الشيعه 2 گويد: