248ديگران حمله كند؛ زيرا ممكن است درك او خطا باشد. لذا مجتهدان و مذاهب ديگر را كه در فقه يا عقيده به نظر يك مفتى خطا كردهاند، نبايد تكفير كرد؛ بلكه آنها را بايد هدايت كرد.
2. مالك بن انس هنگامى كه مؤطّأ را تاليف كرد، خليفۀ وقت منصور دوانيقى از وى خواست كه اجازۀ دهد كتاب مؤطّأ را به همه ابلاغ كند تا همه مسلمين به آن عمل كنند و بقيه مكاتب فقهى را كنار گذارند، اما مالك گفت: «چرا يك فقه را به مردم تحميل مىكنى؟ بگذار مسلمانان آزاد باشند و هركسى از فقيه و امام مذهب خود تقليد كند». بنابراين مفتى وظيفه دارد تعصبى به مذهب حنبلى يا شافعى يا حنفى نداشته باشد و فقط تابع دليل باشد.
كاركنان اجلاس سؤالات حضار را براى جواب جمع آورى مىكردند.
حجة الاسلام زمانى هم سؤالى نوشت؛ گرچه معلوم بود كه آشكارا قرائت نخواهند كرد.
سؤال اين بود:
جناب استاد، شما امام مالك را تحسين كرديد كه اجازه نداد فقه او را بر همگان تحميل كنند تا پيروان هر مذهب بتوانند به فقه خويش عمل كنند؛ پس چرا اجازه نمىدهيد كه در شهر مكه و مدينه فقهاى مالكى و حنفى و شافعى و ديگر مذاهب، فقه خويش را براى پيروان خود تدريس كنند و فقه حنبلى را بر همگان تحميل كردهايد؟
گفتنى است كه حضور در اين كنگره آزاد است و مناسب است فضلايى علاقهمند به تحقيق علمى در اينگونه موضوعاتند دست كم يك مرتبه در آن حاضر شوند و با اين واقعيتهاى فرهنگى آشنا شوند تا افقهاى جديدى به رويشان گشوده شود.
2. موضوع كنگره امسال «گفتگوى تمدنها» است كه ايران اسلامى پرچمدار آن در جهان معاصر بود و بيشترين حرف و نظريه را ايران دارد، اما متأسفانه حضورى در آن ندارد؛ در حالى كه دبير كل رابطة العالم دكتر عبدالله تركى با ايران آشناست و به ايران سفر كرده و با تعدادى از شخصيتهاى ايرانى مانند آقاى تسخيرى دوست صميمى است. واقعاً جا داشت كه بعثه و سفارت از چند ماه قبل زمينه دعوت محترمانه و حضور فعال فرهنگى ايران را فراهم مىكردند. متأسفانه امسال هم مثل سالهاى قبل جز تأسف و اميدوارى به سال آينده چيزى نصيب جمهورى اسلامى نشد!