78 أَسْرىٰ بِعَبْدِهِ لَيْلاً . ¹

و بى‌دليل نيست كه مقدرات جهان و انسان در يك شب به‌نام ليلة القدر صورت مى‌گيرد و در همان شب قرآن نازل مى‌شود إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ .

اگر به تنها آيۀ قرآن دربارۀ تهجد ² بازگرديم در پايان آيه به پاداش تهجد برمى‌خوريم. تهجد در شب موجب نيل به «مقام محمود» مى‌شود. از آنجا كه براى مقام وصف «محمود» به صورت مطلق بيان شده است نشان از آن دارد كه اين مقام، منزلتى است كه مورد ستايش همگان است و هيچ مقامى مورد ستايش همگان قرار نمى‌گيرد مگر آنكه همه از آن بهره‌مند باشند و مقامى كه نفع آن به همه مى‌رسد مقام شفاعت كبرى در قيامت است. اين مطلب را روايات هم تأييد مى‌كنند. ³

ويژگى «مقام محمود» در موارد اندكى بيان‌شده است؛ يكى از اين موارد در زيارت عاشورا است جايى‌كه انسان از خدا مى‌خواهد كه او را به مقام محمود برساند. با توجه به جملۀ بعدكه درخواست مقام‌شهادت است، «وأسأله أن يبلغنى المقام المحمود لكم عند اللّٰه وأن‌يرزقنى طلب ثارى»، ⁴ شايد بتوان گفت كه مراد از مقام محمود، مقام شهادت است.

اين مطلب با نكتۀ سابق هم در آيه هماهنگ است؛ زيرا شهدا واجد مقام شفاعتند چنانكه با حديث اوّل اين بخش هم هماهنگى دارد؛ زيرا در آن حديث خوانديم كه نوم در مكّه موجب مقام شهادت (در راه خدا به خون غلطيدن) است.

به نظر مى‌رسد مهمترين ويژگى شب در قرآن پوشش و پوشاندن است. اگر شب لباس است از اين رو است كه شب تاريكى را بر زمين مى‌پوشاند و اين تقدير الهى است.

وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبٰاساً ⁵ تعبير پوشاندن «يغشى» در قرآن با صراحت در چند آيه بيان شده است نظير (شمس: 4)، (ليل: 1) و (اعراف: 54). بنابراين شب خصيصه‌اى دارد و آن