413پيامبر صلى الله عليه و آله ، ميان دو كوه «صفا» و «مروه» مشغول سعى گرديد. از آنجا كه منافقان و بت‌پرستان انتشار داده بودند كه آب و هواى تب‌خيز مدينه، مسلمانان را از پاى درآورده است؛ پيامبر صلى الله عليه و آله در قسمتى از سعى خود، «هروله» نمود 1 و مسلمانان نيز از وى در اين قسمت پيروى نمودند. پس از فراغ از «سعى»، شتران را سر بريدند و با كوتاه كردن موى سر از حالت احرام درآمدند. پيامبر صلى الله عليه و آله دستور داد كه دويست نفر به درّۀ «مرّ الظهران» بروند و مراقب سلاح و ذخاير نظامى شوند تا مأمورين قبلى وارد حرم شوند، و اعمال عمره را انجام دهند.
اعمال عمره به پايان رسيد. مهاجران به خانه‌هاى خود رفته، از خويشاوندان خود تجديد ديدار نمودند. آنان گروهى از «انصار» را نيز به عنوان مهمان به خانه‌هاى خود بردند و از اين طريق درصدد جبران خدمات انصار، كه در طول هفت سال دربارۀ مهاجران انجام داده بودند؛ برآمدند.
پيامبر صلى الله عليه و آله مكه را ترك مى‌گويد
جلال و عظمت چشم‌گير اوضاع اسلام و مسلمانان، اثر عجيبى در روحيۀ مردم مكه گذارد، و آنان با روحيۀ ملت مسلمان، بيشتر آشنا شدند. سران شرك احساس كردند، كه توقف پيامبر صلى الله عليه و آله و ياران وى علاقۀ اهالى مكه را نسبت به آئين بت‌پرستى تضعيف نموده، و رشته‌هاى محبت و علاقه را ميان طرفين پديد آورده است.
از اين نظر، از انقضاى آخرين مدت قرارداد، نمايندۀ قريش به نام «حُوَيطِب» خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد و گفت: مدتى كه در پيمان براى اقامت شما در مكه پيش‌بينى شده است، سپرى گرديده است. هر چه زودتر سرزمين ما را ترك كنيد. برخى از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله از صراحت گفتار نمايندۀ قريش ناراحت شدند، ولى پيامبر صلى الله عليه و آله شخصى نبود كه در عمل به پيمان سستى ورزد. نداى كوچ در ميان مسلمانان داده شد و همگى بلافاصله سرزمين حرم را ترك گفتند.