270داد، كه از پشت سر به يك مانع و حافظ طبيعى يعنى كوه «احد» محدود مى‌گشت. ولى در وسطِ كوه «احد»، شكاف و بريدگى خاصى قرار داشت، كه احتمال مى‌رفت دشمن، كوه «احد» را دور بزند و از وسط آن شكاف در پشت اردوگاه اسلام ظاهر گردد، و از عقبِ جبهه، مسلمانان را مورد حمله قرار دهد.
پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله براى دفع اين خطر، دو دسته تيرانداز را روى تپه‌اى مستقر ساخت و به فرماندۀ آنها «عبد اللّٰه جبير» چنين فرمود:
«شما با پرتاب كردن تير، دشمن را برانيد، نگذاريد از پشت سر وارد جبهه گردند و ما را غافلگير سازند. ما در نبرد خواه غالب باشيم يا مغلوب، شما اين نقطه را خالى مگذاريد». 1
آينده جنگ «احد» به خوبى نشان داد كه اين «دهليز» فوق العاده حساس بوده است، و شكست بعدى مسلمانان پس از پيروزى از اين جهت بود، كه تيراندازان، بى‌انضباطى به خرج دادند و اين سنگر حساس را خالى گذاردند، و دشمن شكست‌خورده و فرارى با يك حملۀ دورانى سريع، همراه با غافلگيرى، دهانۀ دهليز را از پشت سر مورد حمله قرار داد.
دستور مؤكد پيامبر صلى الله عليه و آله به تيراندازان كه مطلقاً از جاى خود حركت نكنند، حاكى از اطلاع او از اصول نظامى بود. ولى نبوغ نظامى فرمانده، ضامن پيروزى قطعى نيست، در صورتى كه سربازان بى‌انضباطى به خرج دهند.
تقويت روحيه سربازان
پيامبر صلى الله عليه و آله در نبردها از تقويت روانى سربازان غفلت نمى‌فرمود. اين بار نيز كه هفتصد تن مسلمان در برابر سه هزار نفر قرار گرفته بودند، رسول خدا با انشاى خطابه‌اى روحيۀ جنگ‌آوران اسلام را تقويت نمود. «واقدى»، مورخ بزرگ اسلام مى‌گويد:
پيامبر صلى الله عليه و آله پنجاه تيرانداز بر تنگۀ «عينين» نصب كرد، و كوه احد را پشت‌سر و