107
6 سرّ مكان حج
سرزمين مكه، نقطهاى خشك و سنگلاخ است كه از هر سو، سرزمينهاى نسبتاً آباد فاصله دارد.
اين سرزمين نه براى كشاورزى مناسب بوده است (بواد غير ذى زرع) و نه براى صنعت (به دليل فاصله با مراكز جميعتى و نبود نيروى كار مداوم).
تنها عاملى كه موجب شده است شهر مقدس مكه، اكنون از شهرهاى داير و پررونق باشد، حضور حجگزاران در آن است. اگر زائران از مكه حذف شوند، اين شهر فلسفه وجودى خود را از دست خواهد داد.
امير مؤمنان على(ع) كه زاده حرم الهى است، درباره آن سرزمين مىگويد:
«ثُمَّ وَضَعَهُ بِأَوْعَرِ بِقَاعِ الْأَرْضِ حَجَراً وَ أَقَلِّ نَتَائِقِ الدُّنْيَا مَدَراً وَ أَضْيَقِ بُطُونِ الأَوْدِيَةِ مَعَاشاً وَ أَغْلَظِ مَحَالِّ الْمُسْلِمِينَ مِيَاهاً بَيْنَ جِبَالٍ خَشِنَةٍ وَ رِمَالٍ دَمِثَةٍ وَ عُيُونٍ وَشِلَةٍ وَ قُرًى مُنْقَطِعَةٍ وَ أَثَرٍ مِنْ مَوَاضِعِ قَطْرِ السَّمَاءِ دَاثِرٍ لَيْسَ يَزْكُو بِهِ خُفٌّ وَ لا ظِلْفٌ وَ لا حَافِرٌ» 1