225فرموده است: «از كسى كه عقيده دارد براى خداوند چيزى را كه ديروز نمى‌دانسته آشكار شده است تبرّى بجوييد.» ¹ و در حديث ديگر مى‌فرمايد: «خداوند همه چيز را پيش از آن كه اراده كند و انجام دهد، مى‌داند. چيزى براى خداوند آشكار نمى‌شود مگر اين كه آن را مى‌دانسته است. بداى از روى جهل در خداوند راه ندارد.» ²

با توجه به احاديث ياد شده روشن مى‌شود كه بدا در مورد خداوند، در حقيقت إبدا و اظهار است؛ يعنى آنچه را خداوند از قبل مى‌دانسته ولى براى انسان معلوم نبوده، آن را اظهار و آشكار مى‌سازد و بدا ناميدن آن به اعتبار مقام فعل الهى است، اگر چه در ذات الهى جهل و تغيير راه ندارد.

مقدمات بحث:

1 - متكلمان اماميه اتفاق دارند كه خداوند متعال، عالم به تمام حوادث گذشته، حال و آينده است و در حق او ظهور بعد از خفا و علم بعد از جهل معنا ندارد. قرآن مى‌فرمايد:

إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَخْفىٰ عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَ لاٰ فِي السَّمٰاءِ، «همانا براى خداوند هيچ چيزى مخفى نمى‌ماند در روى زمين و نه در آسمان.» ³

امام كاظم عليه السلام مى‌فرمايد: «خداوند هميشه عالم به اشيا است چه قبل و چه بعد از خلقت اشيا». ⁴

2 - آيات و روايات دلالت دارند بر اين كه خداوند متعال در امر خلق، ايجاد، تدبير و تربيت فارغ نشده است و مسير بندگان به سبب رفتار نيك و بدشان قابل تغيير و تحوّل است. انسان مسير واحدى را طىّ نمى‌كند، بلكه مسير و آيندۀ او با اعمال نيك و بد متغير است. قرآن مى‌فرمايد وَ مَنْ يَتَّقِ اللّٰهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً* وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لاٰ يَحْتَسِبُ ؛ «و هر كس خدا ترس شود، خداوند راه بيرون شدن [از گناهان و حوادث عالم]