53سرزمين با اسلام آشنا شده، به آن گرويدند. سپس در سالهاى دوازدهم و سيزدهم بر شمار آنان افزوده شد. بدين ترتيب، اسلام كه در مكه و در كنار خانه خدا، در حصار مشركان بد طينت زندانى بود، در بيرون مكه و در شهر يثرب، خود را آزاد يافت.
مكه خاطره سيزده سالِ نخستِ بعثت را به همراه دارد كه در يك سو دشمنان مشرك رسول خدا(ص) قرار داشتند و در سوى ديگر، آن حضرت با يارانى انگشت شمار اما مقاوم كه در زير شكنجههاى سهمگين مشركان فرياد «اَحَدٌ، احَد» آنان فضاى شهر مكه را پر كرده بود، حيات اسلام را در بستر تاريخ تداوم مىبخشيد. آن زمان قبله مسلمانان بيتالمقدس بود، اما مسجدالحرام و كعبه مقامى بس والا و ارجمند داشت.
رسول خدا(ص) در سال سيزدهم بعثت، به دعوت مردم يثرب به آن شهر رفت و مكه را براى مدتى كوتاه در اختيار مشركان قرار داد. هفت سال بعد توانست براى مدت سه روز به قصد انجام عمره به مكه آيد و سرانجام، در سال هشتم هجرت، اين شهر را كه مركز توحيد ابراهيمى بود از لوث وجود مشركان نجس و بتها پاك سازد.
در سال دوم هجرت، قبله مسلمانان از بيتالمقدس به سوى كعبه تغيير كرد و اين نشان داد كه مكه و كعبه پايگاه اصلى اسلام بوده و خواهد بود. اين اقدام، علاوه بر پيروزى فرهنگى بر يهود، پيروزى بر قريش نيز بود كه كعبه را در انحصار خود و عقايد شرك آلودشان قرار داده بودند. در واقع با اين حركت، دين ابراهيم(ع) كه اساس آيينهاى توحيدى بود، به معناى واقعى خود احيا گرديد.
رسول خدا(ص) با پيروزى بر قريش، مكه را با همه عظمتى كه داشت، مركز دولت خويش قرار نداد. دليلش آن بود كه به انصار، اين ياران ديرين خود، قول داده بود تا در كنار آنها بماند و ماند.