124اما در اعمال و مناسك حج كه همراهى با مسلمانان، سبب دوستى با مردم و مانع بروز هرگونه اختلاف اعتقادى و عملى با آنان مى‌شود، بر رعايت تقيه تأكيد شده است. چنانكه امام صادق(ع) به اسحاق بن عمّار فرمودند:

«يَا إِسْحَاقُ ... إِنَّ الْمُصَلِّي مَعَهُمْ فِي الصَّفِّ الْأَوَّلِ كَالشَّاهِرِ سَيْفَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» ¹

«يا اسحاق! هركس در صف اول با آنان نماز گزارد، مانند كسى است كه در راه خدا جهاد كند.»

مرحوم فيض كاشانى در شرح و تفسير حديث فوق مى‌گويد:

«إِنَّما قُيِّدَ بِالصَّفِّ الْأَوَّلِ لِأَنَّهُ أَدْخَلُ فِي مَعْرِفَتِهِمْ بِإِتْيَانِهِ الْمَسْجِدَ وَ أَدَلُّ عَلَى‌كَوْنِهِ مِنْهُمْ وَ إِنَّمَا شَبَّهَهُ بِشَاهِرِ سَيْفِهِ فِي سَبِيلِ‌اللَّهِ لِدَفْعِهِ شَرَّ الْعَدُوِّ» ²

«قيد «صف اول» در حديث به اين خاطر است كه نماز خواندن در صف اول، در شناسايى افرادى كه به مسجد مى‌آيند، موضوعيت داشته و مردم نيز آنها را «خودى» تلقى مى‌نمايند. اما تشبيه او به جهادگر در راه خدا، به سبب شباهت

آنها در دفع دشمن است.»

امام كاظم(ع) نيز به برادر خود، على بن جعفر، فرمودند:

«صَلَّي حَسَنٌ وَ حُسَينٌ خَلْفَ مَرْوَانَ وَ نَحْنُ نُصَلِّي مَعَهُمْ» ³

«امام حسن(ع) و امام حسين(ع) در نماز به مروان اقتدا كردند و ما هم با آنان

نماز مى‌خوانيم.»