832و حق تعالى فرموده : فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ وَ إِلىٰ رَبِّكَ فَارْغَبْ ¹. و روايت شده در تفسير آيه يعنى چون فارغ شوى از نماز ، خود را به تعب انداز در دعا و به سوى پروردگار خود رغبت كن، و حاجات خود را از او بطلب، و اميد خود را از غير او قطع كن ² .در فضيلت تعقيب نماز

و از حضرت امير المؤمنين عليه السلام منقول است كه : هركه از شما فارغ گردد از نماز پس بايد دستها را بلند كند به سوى آسمان و خود را به تعب افكند در دعا ³ .

و از روايات استفاده شده كه تعقيب زياد كنندۀ روزى است، و مؤمن در نماز است و ثواب نماز دارد مادام كه به ذكر حق تعالى مشغول است، و دعا بعد از نماز واجب بهتر است از نماز سنّت ⁴ .

علّامۀ مجلسى رحمه الله فرموده كه : تعقيب ظاهرش آن است كه قرآن و دعا و ذكر كه متّصل باشد به نماز عُرفاً تعقيب مى‌باشد، و لكن افضل آن است كه با وضو باشد، و نشسته باشد رو به قبله، و بهتر آن است كه بر طريق تشهّد نشسته باشد، و سخن نگويد در اثناى تعقيب، خصوصاً در تعقيب نماز شام، و بعضى گفته‌اند كه : جميع شرائط نماز را در تعقيب رعايت كنند، و ظاهر آن است كه به هر حالى كه بعد از نماز مشغول قرآن و ذكر و دعا باشد ثواب تعقيب فى الجمله داشته باشد اگر چه در راه رفتن باشد ⁵ .

مؤلّف گويد كه : از أئمّۀ اطهار عليهم السلام دعاهاى بسيار براى دين و دنيا در تعقيب نمازها وارد شده، و چون اشرف عبادات بدنيّه نماز است و تعقيبات مأثوره را در تكميل نمازها مدخليّتى عظيم است، و ايضاً موجب رفع درجات و حطّ سيّئات و حصول مطالب و حاجات مى‌گردد، به خاطر داعى رسيد كه جمله‌اى از آنها را در اين رساله ايراد كنم ، و نقل كنم اكثر آن را از كتاب بحار و مقباس علّامۀ مجلسى عطّر اللّٰه مرقده الشّريف .

پس گوييم : تعقيبات بر دو قسم است : تعقيبات مشتركه و تعقيبات مختصّه .در تعقيبات مشتركه

امّا مشتركه: وآن تعقيباتى است كه بعد از هر نماز خوانده شود، وآن بسيار است، و ما در اين جا به چند امر از آن اكتفا مى‌نماييم :

اوّل : تسبيح حضرت فاطمۀ زهراء صلوات اللّٰه عليها است، و احاديث در فضيلت اين زياده از حدّ و احصاء است، از حضرت صادق عليه السلام منقول است كه : ما امر مى‌كنيم كودكان خود را به تسبيح فاطمه عليها السلام چنانكه امر مى‌كنيم ايشان را به نماز ، پس آن را ترك مكن، كه هركه مداومت نمايد بر