17نمىتوان اين داستان را در تعارض با ظاهر اين كلام خدا دانست كه مىفرمايد: فَلاٰ يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَ لاٰ إِلىٰ أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ؛ «آنگاه نه توانايى وصيتى دارند و نه مىتوانند به سوى كسان خود برگردند». (يس: 50) زيرا به گفته «ابن خازن»، اين آيه درباره كسانى است كه به هنگام برپايى روز قيامت مىميرند و به دليل نبودن فرصت، امكان وصيت ندارند. 1
سومين روايت در اثبات وجود درك ميان مردگان، حديثى است كه مسلم و بخارى از انس نقل كردهاند. انس از رسول خدا(ص) روايت مىكند كه ايشان فرمودند:
«إنَّ العَبدَ إذا وُضِعَ فِي قَبرِهِ وَ تَوَلّى وَ ذَهَبَ أصحابُهُ حَتّى أَنَّه لَيَسمَعُ قَرعَ نِعالِهِم أتاهُ مَلَكانِ فَيَقعدان». 2
در اين روايت تصريح شده كه مرده، صداى كفش اطرافيان خود را مىشنود. پس به طريق اولى گفتههاى آنها را نيز مىشنود. 3
«ابن همام» درباره اين روايت مىگويد: بيشتر بزرگان حنفى گفتهاند كه شنيدن صداى كفشها به همان زمان قرار گرفتن در قبر و آماده شدن براى