1) . آلوسى در تفسير آيه 35 سوره مائده يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ پس از انكار مسئله توسل تصريح مى‌كند كه توسل به مقام و منزلت پيامبر(ص) نزد خداوند درست است. در ادامه مى‌گويد: بله، توسل به حرمت و منزلت را از هيچ يك از صحابه سراغ نداريم. شايد دليل اين كار جلوگيرى از ايجاذ ذهنيت نادرست ميان مردم بوده است؛ زيرا مدت چندانى از ترك توسل به بت‌ها نمى‌گذشت. برخى از پيشوايان ظاهرى پس از صحابه نيز به شيوه اصحاب رسول خدا اقتدا كردند و همين رويه دنبال شد. طبق آنچه در منابع روايى معتبر آمده، پيامبر(ص) از ويران كردن خانه خدا و بنيان كردن آن بر اساس پايه‌هاى بنا شده از سوى حضرت ابراهيم(ع) خوددارى كرد. دليل اين خوددارى، تازه‌مسلمان بودن مردم بود. آنچه بيان شد، براى فرار از وارد كردن اتهام گمراهى به مردم بود؛ زيرا برخى توسل به مقام و منزلت رسول خدا(ص) را گمراهى مى‌دانند. صاحب «تفسير روح المعانى» در ادامه مى‌گويد: [پس از بيان حكم توسل به مقام رسول خدا] پاسخ دو مسئله باقى مانده كه يكى از آنها حكم توسل به مقام غير پيامبر(ص) است. اگر كسى كه به او توسل مى‌شود، از كسانى باشد كه به طور قطع و يقين نزد خدا داراى مقام و منزلت است، اين توسل نيز بى‌اشكال است؛ مانند توسل به كسى كه صالح بودنش يقينى است. نويسنده اين تفسير در جاى ديگر مى‌گويد: پس از بيان اين امور، من توسل به رسول خدا - خواه زنده و خواه مرده - در درگاه حضرت حق را بى‌اشكال مى‌دانم. روح المعانى، ج6، صص124-128.

2) . بيهقى در «شعب الايمان» و ابن‌عساكر با سندى صحيح كه حتى آلبانى هم آن را صحيح مى‌داند، از عبدالله بن احمد، از پدرش احمد نقل مى‌كنند كه عبدالله مى‌گويد: از پدرم احمد شنيدم كه گفت: من پنج حج انجام داده‌ام. دو حج را با مركب و سه حج را پياده رفته‌ام. در يكى از سفرهاى حج كه پياده عازم بودم، راه را گم كردم. آن‌گاه گفتم: اى بندگان خدا! ما را به سوى جاده راهنمايى كنيد. پى در پى اين گفته را تكرار مى‌كردم تا راه را پيدا نمودم و در مسير حركت به سوى مكه قرار گرفتم. اين داستان را ابن‌مفلح، شاگرد ابن‌تيميه در كتاب «الآداب الشرعية» نقل كرده است. اين داستان بيان مى‌كند كه كمك خواستن از غير خداوند شرك نيست؛ مگر اينكه فرد استغاثه كننده، براى غير خدا قدرت سود و زيان رساندن - در عرض اراده خداوند - قائل باشد. حافظ ابو بكر بن مقرى در «مسند اصبهان» مى‌گويد: من به همراه طبرانى و ابوالشيخ در مدينه بوديم. وقت ما نيز كم بود. آن روز را ادامه داديم تا اينكه وقت نماز عشاء فرا رسيد. آن‌گاه نزد قبر رسول اكرم آمدم و عرض كردم: اى رسول خدا! گرسنه‌ام. همين را گفتم و رفتم. ابوالقاسم به من گفت همين‌جا بنشين، چه بميريم و چه برايمان غذا برسد. ابوبكر مقرى مى‌گويد: من و ابوالشيخ برخاستيم. اما طبرانى نشسته بود. ناگهان ديديم كه سيدى در را زد. دو غلام نيز به همراه او بودند كه هر يك سبدى پر از غذا در دست داشتند. ما نشستيم و از اين غذا خورديم. گمان مى‌كرديم بقيه غذا را با خود خواهند برد، اما غلام غذا را گذاشت و بازگشت. وقتى دست از خوردن كشيديم، اين سيد به ما گفت: اى قوم! به رسول خدا شكوه كرده‌ايد؟ من در خواب ايشان را ديدم كه به من دستور دادند براى شما غذا بياورم. اين حكايت را حافظ سخاوى در «القول البديع» نقل مى‌كند. ابن‌مقرى، طبرانى و ابوالشيخ هر سه از حافظان برجسته و شناخته شده حديث هستند. همچنين در اين باره مى‌توان به فصل سوم كتاب «وفاء الوفاء» سمهودى مراجعه كرد. اين نويسنده پس از اختصاص دو فصل اول و دوم به زيارت رسول خدا، در فصل سوم توسل به آن حضرت را مطرح مى‌كند. در اين فصل، روايات فراوانى درباره توسل به پيامبر(ص) - چه زنده و چه مرده باشد - را نقل مى‌كند، تا از استغاثه كننده به رسول خدا نيز دفاع كند. از جمله اينكه در اين فصل از كتاب آمده: حافظ ابوالقاسم ابن‌عساكر در تاريخ مدينة دمشق، ج4، صص1371-1382 از ابوالقسام ثابت بن احمد بغدادى نقل مى‌كند: او مردى را در مدينه ديد كه در كنار قبر رسول خدا براى نماز صبح اذان مى‌گفت و در اذان عبارت «الصلاة خير من النوم»؛ «نماز بهتر از خواب است» را خواند. در اين لحظه، يكى از خادمان مسجد آمد و به او سيلى زد. اين مرد گريست و عرض كرد: اى رسول خدا! آيا بايد در محضر شما با من اين‌گونه رفتار شود؟ در اين هنگام خادم مسجد كه به او سيلى زده بود، فلج شد. آن‌گاه خادم را به خانه بردند، اما سه روز پس از اين واقعه مرد. دليل قلم‌فرسايى در مسئله توسل همان است كه شيخ على علوى بيان كرده است: ما در زمانى قرار گرفته‌ايم كه سرزنش توسل جوينده، بسيار شده و مخالفان توسل مورد سرزنش قرار نمى‌گيرند. در اين زمانه كسى كه توسل مى‌جويد، آبرويش را مى‌ريزند و او را به بدعت و شرك‌ورزى متهم مى‌سازند. به همين دليل، به مخالفان توسل پاسخ مى‌دهيم. مخاطب اين نوشتار كسانى هستند كه مخالف توسل مى‌باشند. ما از برادران خود مى‌خواهيم با خواندن اين سطور آگاه شوند كه مسئله توسل به انسان‌هاى صالح و داراى كرامت، برخلاف ادعاى آنان از مسائل اصول اعتقادى نيست؛ چنان‌كه برخلاف گفته اين استاد از خود راضى، توسل از مسائل عقيدتى نيست؛ بلكه توسل مسئله‌اى فرعى است كه نزاع دربارة آن، ميان عالمان دين وجود دارد. همان‌گونه كه علامه ابن‌تيميه در اين‌جا تصريح مى‌كند: [توسل] مسئله‌اى فرعى است كه اگر كسى معتقد به جواز يا عدم جواز آن شد، نبايد درصدد پاسخ به او بر آمد؛ بلكه بايد گفت مسئله توسل، موضوعى ساده است و در آن بدعت يا كفرورزى مطرح نيست؛ چنان‌كه مجادله و ستيزه‌جويى راه ندارد و هر يك از دو طرف، در راهى كه مى‌روند - چه مجتهد و چه مقلد - از اجر برخوردارند. آنانى كه درست اجتهاد كرده‌اند، دو اجر و براى كسانى كه اشتباه كرده‌اند نيز يك اجر در نظر گرفته مى‌شود. (هداية المتخبطين، ص97). ما عبارات ابن‌تيميه را درباره توسل به عنوان مسئله‌اى فرعى نقل كرديم. همچنين سخن محمد بن عبدالوهاب در اين زمينه را نقل نموديم. تكفير مسلمانان، بسيار خطرناك است. حضرت على خوارجى را كه بر او خروج كرده بودند و آن حضرت را كافر مى‌دانستند، تكفير نكرد؛ بلكه درباره آنان گفت «برادران ما كه بر ما شوريده‌اند». مى‌دانيم كه على اهل حق، علم و شرف و خليفه چهارم مسلمانان بود كه از سوى اهل حلّ و عقد (بزرگان و معتمدان) براى خلافت برگزيده شده بود. دليل اين‌گونه برخورد با خوارج، اين بود كه احكام مرتد بسيار شديد است و مسلمانان بايد به آن عمل كنند. با مرتد نبايد معامله كرد و عقود بسته شده با مرتد نيز نافذ نيست. همسر گزيدن از ميان مرتدان هم جايز نمى‌باشد. مرتد نبايد در ديار اسلام بماند. اگر حاكم شرع نيز او را دستگير كند، ابتدا اسلام را به او عرضه مى‌كند و پيشنهاد مسلمان شدن مى‌دهد. در صورتى‌كه اسلام را نپذيرفت، كشته مى‌شود. همسرش از او گرفته مى‌شود، پس از مرگ نيز بر او نماز خوانده نمى‌شود و مسلمانان از او ارث نمى‌برند. جاى او در گورستان مسلمانان نيست و بايد در جاى ديگرى دفن شود و.... رسول خدا(ص) مى‌فرمايد: «هر كس به برادرش بگويد «اى كافر»، اين لقب به يكى از آنان بازمى‌گردد. يعنى در صورتى كه واقعيت را گفته، به برادرش بازمى‌گردد و در صورتى كه خلاف حقيقت باشد «كافر» به خود گوينده اين لفظ برمى‌گردد.» توصيه من به برادرانى كه در مسائل اختلافي عقيدتى، به ويژه وقتى با آيات قرآن مواجه مى‌شوند، اين است كه همچون پيشينيان و سلف صالح، آيات كتاب خدا را تفسير كنيد. اين‌گونه نباشد كه به دليل مخالفت ظاهرى گروهى از مسلمانان با امت اسلامى يا به دليل جهل، آيات مربوط به كفار و مشركان را بر اين شمار منطبق بدانيد؛ زيرا - پناه مى‌بريم به خدا - كه اين كار تحريف معنوى قرآن كريم و دور شدن از حق است. با اين كار، از نصّ آيات قرآن دور مى‌شويد و مرتكب گناه خواهيد شد. بلكه حتى بايد گفت كتاب خدا را تفسير به رأى مى‌كنيد. مصداق آيه وَ مٰا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللّٰهِ إِلاّٰ وَ هُمْ مُشْرِكُونَ ؛ «و بيشترشان به خدا ايمان نمى‌آورند، جز اين‌كه [با او چيزى را] شريك مى‌گيرند». (يوسف: 106) فقط مشركان هستند، نه مسلمانانى كه متوسل مى‌شوند. پناه مى‌بريم به خدا از اين سخن. توصيه مى‌كنم كه آراى خود را به عالمان مختلف هم‌نظر و مخالف با نظر خود عرضه كنيد. خرد انسان در تضارب آراست كه رشد پيدا مى‌كند و شكوفا مى‌شود. با اين كار در جهت پيمودن راه درست تلاش كرده‌ايد. عوام و دانشمندان بايد در اين مسائل اختلافي از شيوه‌هاى علمى پيروى كنند و در صورت ضرورت، از قدرت حاكم استفاده كنند تا جلوى اختلاف نظرها گرفته شود. همان‌گونه كه به پزشك ناآگاه اجازه درمان بيماران داده نمى‌شود، خداوند نيز در قرآن، تكليف عوام را مشخص كرده كه به كارشناسان و اهل علم مراجعه كنند: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ ؛ «اگر نمى‌دانيد، از آگاهان بپرسيد». (نحل: 43)