خاتمه

1) . بله، بايد با مسلمانان نرم‌خو و به آنان خوش‌گمان بود. بخارى نقل مى‌كند كه رسول خدا(ص) فرمودند: «مَن صَلّى صَلاتَنا وَ أسلَمَ وَ استَقبَلَ قِبلَتَنا وَ أكَلَ ذَبيحَتَنا فَذلِكَ المُسلم لَهُ ذِمّةُ الله وَ رَسُولِهِ فَلا تُخفِرُوا الله في ذِمَّتِهَ» «هر كس نماز ما را بخواند، مسلمان شود و رو به قبله ما بايستد و از ذبايح ما بخورد، او مسلمان است و در پناه خدا و رسولش قرار دارد. بنابراين به كسى كه در پناه خداست، خيانت نكنيد». كسانى كه از رسول خدا(ص) و صالحان طلب آمرزش، بهشت و شفا مى‌كنند، مسلمان هستند، ولى در روش خود اشتباه مى‌كنند. نه اينكه در توحيد دچار لغزش شده باشند؛ زيرا منظور آنان شفيع قرار دادن فرد نزد خداوند است. گويا كه مى‌گويد: اى رسول خدا ! از خدا مى‌خواهم مرا بيامرزد و رحمتش را بر من ارزانى دارد. از او مى‌خواهم كه حاجتم را برآورده سازد و من را شفا بدهد. من براى اين امور تو را نزد خدا وسيله قرار مى‌دهم. صحابه از پيامبر(ص) هم چيزهايى مى‌خواستند كه آن حضرت مى‌توانست و هم امورى را درخواست مى‌كردند كه خارج از شأن پيامبر(ص) بود. آن حضرت نيز آنها را راهنمايى، ارشاد و نصيحت مى‌فرمودند. خادم آن حضرت از رسول خدا درخواست كرد كه او را از بهشتى‌ها بگرداند. اما رسول خدا اين خواسته را رد نكرد؛ بلكه به او گفت: «[براى اينكه تو را از بهشتيان بگردانم] مرا با سجده فراوان يارى كن». اين روايت در صحيح مسلم آمده است. هرچند رسول خدا توان برآورده كردن اين خواسته را نداشت، اما از روى مجاز اين‌گونه فرمودند. بنابر اين در توحيد خادم رسول گرامى اسلام خدشه اى وارد نيست. وظيفه عالمان دين اين است كه معارف دين را با حكمت و موعظه حسنه آموزش بدهند. نمى‌توان مسلمانانى را كه از روى جهالت يا غفلت از مفهوم عمل خويش، در بيراهه گام برمى‌دارند، مشرك ناميد و آيات قرآن درباره مشركان را بر اين افراد منطبق دانست. اگر كسى اين كار را بكند، دين را نشناخته است. شيخ يوسف دجوى چه نيكو گفته است: نمى‌دانم چگونه به دليل استغاثه كردن و مانند آن، ديگران را تكفير مى‌كنند. اگر استغاثه كننده به مرده، حاجت خود را از خدا بخواهد و در اين راستا كرامت و جايگاه مرده را نزد خدا واسطه قرار دهد، آشكار است كه عمل او درست است. اما در صورتى كه اعتقاد دارد خداوند به مرده قدرتى همچون قدرت فرشتگان داده تا خواسته او را اجابت كند، باز نمى‌توان گفت كه مرده را خدا دانسته است. حتى اگر فرض كنيم سخن ما نادرست باشد، باز نمى‌توان گفت اين فرد كفر ورزيده يا دچار شرك شده است. نهايت امر مى‌توان گفت كسى كه از مرده طلب يارى مى‌كند، مانند كسى است كه از فرد عاجزى يارى طلبيده است و نمى‌داند كه وى قادر به انجام كارى نيست. با اين وجود، هيچ كس نمى‌تواند بگويد اين يارى‌طلبى از روى جهل، شرك است؛ حال آنكه صدور فعل از سوى ارواح و نيز وجود موهبت و كرامت براى پيامبران و اولياى الهى با ادله قطعى به اثبات رسيده است. كوتاه سخن آنكه استغاثه‌كنندگان معتقدند خداوند به اولياى خود موهبت‌هايى عطا كرده كه ديگران از آن محرومند. اين نيز امرى جايز است و نمى‌توان با آن مخالفت كرد. آنان مى‌گويند استغاثه‌كنندگان درباره اوليا و مردگان معتقد به الوهيت شده‌اند؛ در حالى كه هيچ كس چنين باورى ندارد؛ بلكه كسانى اين اتهام را مطرح مى‌كنند كه از روى كينه و ستم به مسلمانان بدگمان هستند. فرض كنيم كه اين عمل استغاثه‌كنندگان مشكوك است، آيا مى‌توان به دليل وجود اين شك و ترديد در رفتار، حكم كفر آنان و جواز كشتن آنها را صادر كرد؟ مقالات و فتاوا، ص261. شيخ محمد زاهد كوثرى مى‌گويد: اگر شيوة زيارت كردن برخى از عوام يا توسل آنها، با بدعت آميخته شود، وظيفه عالم است كه او را با نرم‌خويى به راه سنت راهنمايى كند؛ نه اينكه او را مشرك بداند و حكم به هدر بودن جان و مال وى را صادر كند. مقالات الكوثرى، ص376.