46الطلوعين لازم نيست و احتياط مستحب آن است كه اگر توقف مشكل نباشد تخلف نكنند.

[160] م - كسى كه درك نكند وقوف بين الطلوعين را يا وقوف شب را، در صورتى كه صاحب عذر باشد، ¹ اگر مقدارى از طلوع آفتاب تا ظهر در مشعر توقف كند اگرچه كم باشد، حج او صحيح است. ²[161] م - چون معلوم شد ³كه وقوف به عرفات و مشعر اختيارى و اضطرارى دارند و از براى وقوف به مشعر دو قسم اضطرارى است، پس به ملاحظه ادراك هر دو موقف يا يكى از آنها در وقت اختيارى يا اضطرارى، مفرداً و مركباً، و به ملاحظه ترك عمدى يا جهلى يا نسيانى، اقسام زيادى دارد كه در اينجا آنچه مورد ابتلا ممكن است بشود، ذكر مى‌شود:

اول - آن‌كه مكلف درك هر دو موقف كند در وقت اختيارى؛ يعنى از ظهر روز عرفه، عرفات را و بين الطلوعين صبح دهم، مشعر را درك كند. پس اشكالى در صحت حج او نيست.

دوم - آن‌كه هيچ يك از دو موقف را درك نكند، نه اختيارى آنها را و نه اضطرارى را، پس اشكالى نيست در بطلان حج او و بايد به همان احرام حج عمره مفرده ⁴ كه عبارت است از طواف و نماز آن و سعى و تقصير و طواف نساء و نماز آن، به‌جا آورد و از احرام محلّ شود و اگر گوسفند ⁵ همراه داشته باشد احتياطاً ذبح كند و بايد سال ديگر حج به‌جا آورد، اگر شرايط استطاعت را دارا باشد، ⁶ در صورتى كه درك نكردن موقف بواسطه عذر باشد.

[162] س - خدمه‌اى كه با زن‌ها، قبل از طلوع فجر، به منى مى‌روند ولى خود را قبل از طلوع آفتاب به‌مشعر مى‌رسانند و وقوف ركنى مشعر را درك مى‌كنند، آيا نيابت آنان صحيح است يا نه؟

ج - اگر از ذوى الأعذار نبوده‌اند ⁷ كه نيابت آنها صحيح است در فرض مرقوم حجشان نيابتاً صحيح است. ⁸ هرچند مرتكب حرام شده‌اند. ⁹

واجبات منا

اول - رمى جمره عقبه

يعنى ريگ انداختن به جمره كه نام محلى است در منى.

[163] م - وقت انداختن سنگ ¹⁰ از طلوع آفتاب روز عيد است تا غروب آن و اگر فراموش كرد، تا روز سيزدهم ¹¹ مى‌تواند