97به آنها فرمان نداده است . 1
بنابراين غلو زيادهروى در حد و مرز شرعى و افراط در دستورات خداوند است. بعد از اينكه معناى غلو روشن شد، بايد بررسى كنيم كه اين تعريف بر كدام يك از دو مذهب - تشيع و تسنن - منطبق است؟
*غلو از ديدگاه دو مكتب
روشن شد كه غلو به معناى زيادهروى در حد و مرزى است كه شرع آن را معين كرده است. مراد از اين حد و مرز، گر چه معناى عامى است كه اعتقادات و دستورات دينى را در برمىگيرد، لكن غلو مورد نزاع، غلو در اعتقادات است و غلو در دستورات دين (احكام) از محل بحث خارج است; مگر گاهى اوقات كه به صورت موردى از آن بحث مىشود.
گفتنى است كه در طول تاريخ، آنچه كه مطرح شده، غلو در اعتقادات است; نه غلو تشريعى. بحث ما نيز درباره همين محور است كه شيعيان را متهم به غلو درباره امامان خود مىكنند.
براى اينكه اين موضوع از هر جهت مورد كنكاش قرار گيرد، بايد بدانيم كه مراد از اصول دين، سه اصل توحيد، نبوت و معاد است.
اصل سوم (معاد) به جهت اينكه غلو در آن متصور نيست، از محل بحث خارج است و تنها توحيد و نبوت باقى مىماند.
بايسته است در ابتدا اين سؤال مطرح شود: مقصود از اتهام غلوّ درباره شيعيان چيست؟ آيا مراد اين است كه آنان اختيارات خدا و صفات او و يا منزلت و مقام پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) را براى امامان قائلاند، يا اين كه منزلت و مقام آنان از پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) پايينتر و از ساير مسلمانان بالاتر است؟
روشن است كه غلو با ثبوت فرض اول تحقق پيدا مىكند; زيرا اعطاى اختيارات و صفات الوهيت به هيچ انسانى ممكن نيست; چنان كه بر طبق فرض دوم نيز غلو تحقق پيدا مىكند; زيرا