108شود و گرنه مُجرم را به حرم راهى نيست، مگر آن كه جِرم و جُرم را بزدايد، بهقول عارف صمدانى، ملا محسن فيض كاشانى: از هرچه جز عشق رُخَش استغفر الله 1.
اهل سرّ و رمز و راز و اهل معرفت و شهود آموختهاند و گفتهاند:
چو محرم شدى واقف خويش باش
كه مُحرِم به يك نقطه مُجرِم شود
در اثر گناه، نقطهاى سياه در صفحه سفيد قلب و صحيفه عمل انسان ظاهر مىشود. هر چه گناه افزونتر گردد نقطه سياه گستره بيشترى مىيابد تا جايى كه:
ثُمَّ كٰانَ عٰاقِبَةَ الَّذِينَ أَسٰاؤُا السُّواىٰ أَنْ كَذَّبُوا بِآيٰاتِ اللّٰهِ وَ كٰانُوا بِهٰا يَسْتَهْزِؤُنَ . 2
گرچه وصالش نه به كوشش دهند
آن قدر اى دل كه توانى بكوش
*طواف
مناسب است انسان در حال طواف خود را به صورت جستوجوگرى درآورد كه گويا حقيقتى را گم كرده و در جستوجوى آن است، شايد كه در اين اشواط و ادوار مكرّر آن حقيقت را دريابد و آن حقيقت گم شده همان ذات اقدس اله است.