38مجزى است، ليكن مكفى بودن آنچه آنان گفته‌اند (طواف بر سقايه و زمزم) بى‌دليل است. بلكه، احتياط نيز مقتضى قول ماست .

همچنين شيخ طوسى، در كتاب «المبسوط فى فقه الاماميه» نيز - كه فروعات زيادى را طرح كرده است - در اين ارتباط، فرموده : «و ينبغى أن يكون طوافه فيما بين المقام و البيت و لا يجوزه، فان جاز المقام و تباعد عنه لم يصح طوافه . » ¹سزاوار است طواف بين خانه و مقام باشد و از آن حد تجاوز نشود. و چنانچه از مقام تجاوز كرد، طواف صحيح نيست .

بنابراين، شيخ صدوق، شيخ مفيد، سيد مرتضى، ابى صلاح حلبى هيچ اشاره اى به مساله محدوده طواف نكرده اند و براى اولين بار در فقه شيعه، شيخ طوسى، موضوع محدوده طواف را طرح فرموده است.

حمزة بن عبدالعزيز ديلمى مشهور به سلاّر (متوفاى 448 يا 463 ه‍-. ق.) در كتاب «المراسم العلويه» تنها به اين نكته اشاره كرده است كه: «يفتتح الطواف من الحجر الاسود.»؛ شروع طواف بايد از حجرالاسود باشد . ²

قاضى ابن براج (400 -481ه‍-. ق.) متعرض اين مسأله در كتاب «جواهر الفقه» كه به پرسش و پاسخ‌هاى فقهى اختصاص يافته نشده است. ³ولى همين بزرگوار در كتاب «المهذب فى الفقه» فرموده : «و يجب أن يكون طوافه بين المقام و البيت»؛ ⁴ واجب است طواف بين خانه و مقام واقع شود .

مرحوم راوندى (متوفاى 573 ه. ق.) در كتاب «فقه القرآن» فرموده: «يبتدا به من عند الحجر الاسود و الطائف الدئر حول الكعبه» ⁵؛ شروع طواف از حجر الاسود است و طواف كننده بايد به دور كعبه به چرخد. ايشان نيز اشاره‌اى به محدودۀ طواف نكرده است.