110اما اگر حجر را جزء بيت الله ندانيم و فقط بگوئيم حجر اسماعيل به منزله بيت است و نه خود بيت، چه بسا گفته شود مبدا، خانه خدا است و محدوده طواف در آن ضلع كمتر خواهد بود.
ما در بخش اول، فصل «حجر اسماعيل» آورديم كه: حجر اسماعيل(ع) جزء خانه خدا نيست، هر چند كه بايد آن را در محدوده مطاف قرار داد.
2-1. اقوال در مساله
در اين مسأله فقهى «دو» قول وجود دارد:
اوّل: مبدأ، ديوار خانه است. محدودۀ طواف در همۀ اضلاع بيتالله يكسان بوه و در قسمت حجر اسماعيل نيز محدودۀ طواف به حداقل خود يعنى شش ذراع و نصف مىرسد. در فقهاء پيشين كسى را قائل به اين قول پيدا نكردهايم، گرچه احتمال آن توسط شهيد ثانى در مسالك مطرح شده است. 1 همچنين صاحب حدائق، ضمن مشكل دانستن مساله اين احتمال را بعيد ندانسته است. 2 ولى در فقهاء معاصر، برخى از جمله مرحوم حكيم 3 و امام خمينى 4 به آن ملتزم شدهاند.
دوم: مبدأ ديوار حجر است؛ يعنى مسافت در جانب حجر اسماعيل از خارج از آن حساب مىشود؛ بنابراين در بخش حجر اسماعيل مطاف مانند بقيۀ اضلاع 26/5 ذراع خواهد بود.
اين قول، مشهور بين فقهاء است، چنانچه در حدائق آن را به اصحاب نسبت داده 5 و مرحوم آيتالله محقق بر اين قول ادعاى شهرت بلكه قريب به اجماع كرده و فرمودهاند: «المشهور لدى الاصحاب بل كاد أن يكون اجماعاً هو الثانى فعليه لا يتضيق الناس عند الطواف مع الزحام» 6، مشهور فقهاء بل اجماع آنان بر قول دوم (احتساب مسافت مطاف را ديوار حجر) است، بنابراين با فراوانى جمعيت، مردم به هنگام طواف دچار سختى نمىشوند.