264اكنون پس از اين مقدمه كه بيان توحيد در خالقيت و در ربوبيت از ديدگاه شيعه بود به بررسى كلمات آقاى دكتر قفارى مى‌پردازيم.

ايشان در ابتداى اين بحث مى‌گويد:

«توحيد در ربوبيت يعنى ملك و خلقت و تدبير مخصوص خداوند است آنگونه كه خداوند فرموده: أَلاٰ لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ ¹ و نيز فرموده: وَ لِلّٰهِ مُلْكُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ، ² و ما در اينجا مى‌خواهيم اين مسأله را از نظر شيعه بررسى كنيم، قرآن مى‌فرمايد مشركين قريش خداوند را خالق و رازق خود مى‌دانستند و تنها شرك در عبادت داشتند ولى شيعه كفرى بيشتر از مشركان دارند زيرا شرك در ربوبيت و اعتقاد به دو خالق حتى در ميان مشركان نيز كمتر يافت مى‌شود ولى شيعيان اين نوع شرك را دارند كه ضمن چند بحث بررسى خواهيم كرد». ³

نقد و بررسى

اولاً قبلاً اشاره شد كه ربوبيت با خالقيت و ملك و مالك بودن ترادف ندارد بلكه توحيد در ربوبيت به معنى توحيد در تدبير است، و عناصر ربوبيت عبارت است از رزق، احياء، اماته و نفع و ضرر ولى اصل خلقت غير از ربوبيت است شاهد اين كلام آن است كه فرعون خود را ربّ مردم مى‌دانست ولى خالق آنان نمى‌دانست، فرعون معتقد بود كه رزق مردم و تربيت و اداره امور آنان به‌دست اوست.

ثانياً دو آيه شريفه‌اى را كه آقاى قفارى به عنوان دليل بر توحيد در ربوبيت ذكر كرده است چنين دلالتى ندارند زيرا آيه اوّل گرچه خلق و امر را به‌دست خداوند معرفى مى‌كند ولى حصر را نمى‌فهماند و توحيد در صورتى است كه اثبات حصر بشود. و آيه دوم نيز ملك آسمانها و زمين را از خداوند مى‌داند ولى اثبات انحصار تدبير آن بر خداوند نمى‌كند. و معلوم نيست با وجود آيات شريفه‌اى كه صريحاً بر توحيد ربوبيت