263آيه شريفه جٰاعِلِ الْمَلاٰئِكَةِ رُسُلاً ¹ و وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ ² پس تنها عملى كه ملائكه انجام مى‌دهند - علاوه بر مداومت بر عبادت و تسبيح و سجود - واسطه بودن بين خداوند وخلق است‌كه امرخدا را اجرا كنند و يك نوع واسطه بودن آن است كه برخى فوق بعضى باشند و بالايى دستور دهد به پايين. و اين واسطه بودن فرشتگان منافاتى با استناد حوادث به اسباب قريب مادى خود ندارد زيرا اين سببيت طولى است نه عرضى، يعنى سبب قريب‌سبب آن‌عمل است وسبب بعيد سبب سبب است. همچنانكه واسطه بودن فرشتگان منافاتى با آن ندارد كه حوادث به خداوند نسبت داده شود و خداوند تنها سبب باشد، و قرآن مجيد در عين آن‌كه توحيد در ربوبيت را پذيرفته است استناد حوادث را به اسباب طبيعى و استناد آنها را به فرشتگان نيز پذيرفته است. زيرا اگر اين اسباب تأثير استقلالى داشتند در اين صورت استناد به آنها منافات با استناد به خداوند داشت، در حالى‌كه توحيد قرآنى استقلال هر چيزى را از هر جهت نفى مى‌كند و هيچ‌چيزى مستقلاً براى خود مالك نفع و زيانى و حيات و موتى نيست. مثلاً يك نوشته را كه انسانى با دست خود و به‌وسيله قلم نوشته است مى‌توان آن را به قلم و مى‌توان به‌دست و مى‌توان آن نوشته را به انسان نسبت داد، و در واقع سبب مستقل بر آن نوشته دست انسان است ولى استناد به انسان‌منافاتى بااستناد به‌دست وبه قلم ندارد زيرا آنها واسطه هستند و درطول يكديگرند». ³فيلسوفان بزرگان شيعه نيز بحثى دارند با عنوان «توحيد الواجب الذاته فى ربوبيته و انّه لاربّ سواه». علامه طباطبايى فرموده است: «چون تمام موجودات از آثار وجود خداوند هستند پس تنها خداوند متعال است كه اين نظام را پديد آورده و اوست كه تدبير كننده اين نظام است. پس خداوند ربّ اين عالم است و تمام آنچه در اين عالم است حتى اگرچه علت باشند مسخّر او مى‌باشند پس محال است كه در جهان ربّى غير از او وجود داشته باشد چه آن‌كه واحد باشد يا كثير». ⁴*