103معناى اين كلام چيست.

مرحوم آخوند چون ديده است كه خبر لاى نفى جنس يا كلمه «ممكن» است و يا «موجود» و به هرحال با مشكل مواجه است لذا فرموده دلالت اين كلمه طيبه بر توحيد به وسيله قرائن حاليه و مقاليه است، و مراد ايشان از توحيد، توحيد ذاتى است نه توحيد عبادى. ¹ ولى آيةاللّٰه بروجردى و امام‌خمينى فرموده‌اند اين كلمه دلالت دارد بر نفى شرك در عبادت، زيرا مشركان آن زمان توحيد ذاتى را قبول داشتند و انكار آنان مربوط به توحيد عبادى بوده است. ² آيةاللّٰه مكارم نيز همين سخن را پذيرفته است. ³بهتر آن است كه گفته شود «لا» نفى جنس است و تامه مى‌باشد و نياز به خبر ندارد. ⁴ و چون «الاّاللّٰه» مرفوع است بدل مى‌باشد ⁵ نه مستثنى. بنابر اين كلمه طيبه لااله‌الاّاللّٰه تنها دلالت مى‌كند بر نفى هر معبودى غير از خداى متعال و چون معبودهاى بناحق زيادى وجود دارد پس مراد نفى معبودى است كه استحقاق عبادت داشته باشد. و امّا اثبات خداى متعال و اثبات انحصار عبادت در خداوند متعال چيز مسلّمى است كه نياز به گفتن ندارد و روش قرآن كريم نيز بر اين است كه اصل وجود خداوند و توحيد او را مسلّم و