80كرد و تا چندين قرن در تمدن اسلامى تأثير داشت. ظهور اين فرقه كه بيشتر كلامى و فلسفى بود، جهان اسلام را با علوم و فلسفه آشنا كرد و مباحث عقلى و استدلالى را در حوزۀ اسلامى رواج داد. بدين علت اشاعره و محدثين با آنان به ستيز برخاستند. معتزله كه در حقيقت بنيانگذار علم كلام در اسلام هستند به بيست فرقه تقسيم شدند. اصول عقايد آنان عبارتست از: 1 - قول به «المنزلة بين المنزلتين» 2 - قول به توحيد 2 - عدل 4 - وعد و وعيد 5 - امر به معروف و نهى از منكر.
در ميان خلفاى عباسى، مأمون از طرفداران آنان بود.
11- اشاعره؛
از پيروان ابوالحسن على بن اسماعيل اشعرى هستند. اشعرى مخالف معتزله بود. به عقيدۀ او ايمان عبارتست از تصديق به قلب، اما قول به لسان و عمل به اركان از فروع آنست و كسى كه به قلب تصديق كرد؛ يعنى به وحدانيت خداى تعالى و نبوت پيامبران از قلب اقرار كرد، ايمان او درست است و اگر در آن حال بميرد مؤمن و رستگار شمرده مىشود و مؤمن جز به انكار ايمان و لوازم آن از ايمان خارج نمىگردد. وى معتقد بود هرچه موجود است، قابل رؤيت